Avrupa’da art arda yaşanan sıcak hava dalgaları Ren, Tuna ve Po nehirlerini kritik seviyelere indirdi. Yük gemileri kapasitelerini azaltırken nakliye ücretleri katlandı; Macaristan ve Romanya’daki nükleer reaktörler soğutma suyu yetersizliği nedeniyle devre dışı kaldı.
- Ren Nehri’nde Gemiler Yüklerini Azalttı
- BASF Alternatif Taşımacılık Planlarını Devreye Aldı
- Tuna Nehri Enerji Krizini Tetikledi
- Romanya’nın İki Reaktörü De Devre Dışı Kaldı
- Fransa’da Nükleer Üretim Sınırlandı
- Po Nehri’nde Deniz Suyu İç Kesimlere İlerledi
- Kuraklık Şirketlerin Bilançolarına Yansıyor
- Eski Altyapı Yeni İklime Dayanamıyor
Avrupa, yükselen sıcaklıkların artık yalnızca günlük yaşamı değil, kıtanın enerji, ulaşım ve sanayi altyapısını da doğrudan tehdit ettiği büyük bir kuraklık kriziyle karşı karşıya.
Haftalardır devam eden aşırı sıcaklar ve yetersiz yağış, Avrupa’nın en önemli su yolları arasında bulunan Ren, Tuna ve Po nehirlerinde su seviyelerini rekor veya rekora yakın düşük değerlere çekti. Nehirlerin taşıma kapasitesi azalırken fabrikaların ham madde tedariki zorlaştı, elektrik üretimi düştü ve bazı ülkeler enerji ithalatını artırmak zorunda kaldı.
Avrupa Kuraklık Gözlemevi, temmuz ortasında kıtanın büyük bölümündeki koşulların kritik seviyede kalmayı sürdürdüğünü, kuraklığın özellikle Orta ve Batı Avrupa’da daha da kötüleştiğini bildirdi. İtalya ve İber Yarımadası’nın bazı kesimlerinde kısmi toparlanma görülse de alarm koşullarının tamamen ortadan kalkmadığı belirtildi.
Ren Nehri’nde Gemiler Yüklerini Azalttı
İsviçre Alpleri’nden doğarak Almanya ve Hollanda üzerinden Kuzey Denizi’ne ulaşan Ren Nehri, Avrupa sanayisinin en önemli taşıma hatlarından biri olarak kabul ediliyor. Petrol ürünleri, kimyasallar, kömür, tahıl, cevher ve sanayi ham maddeleri bu güzergâh üzerinden taşınıyor.
Ancak sıcak ve kurak hava nedeniyle nehrin bazı bölümlerinde gemilerin normal kapasitelerinin yalnızca yüzde 20’siyle hareket edebildiği bildirildi. Özellikle Almanya’daki Kaub geçiş noktası, düşük su seviyesi nedeniyle taşımacılığın en fazla zorlandığı bölgelerden biri haline geldi.
Gemilerin daha az yük taşıması, aynı miktardaki ürün için daha fazla sefer düzenlenmesini gerektiriyor. Bu durum nakliye fiyatlarında sert yükselişlere yol açtı. Rotterdam’dan Karlsruhe’ye yapılan tanker taşımacılığının maliyeti haziran sonunda ton başına yaklaşık 45 avroyken, temmuz sonunda 150 ila 155 avroya kadar çıktı.
Ortaya çıkan maliyet yalnızca taşımacılık şirketlerini etkilemiyor. Daha pahalı lojistik; kimya, enerji, çelik ve otomotiv sektörlerindeki üretim maliyetlerine de yansıyor. Bu nedenle nehirdeki birkaç santimetrelik düşüş bile Avrupa’nın sanayi merkezlerinde önemli ekonomik sonuçlar yaratabiliyor.
BASF Alternatif Taşımacılık Planlarını Devreye Aldı
Ren kıyısındaki Ludwigshafen’da dünyanın en büyük entegre kimya tesislerinden birini işleten BASF, düşük su seviyelerini yakından takip eden şirketlerin başında geliyor.
BASF, 2018’deki büyük kuraklık sırasında ham maddelerin nehir üzerinden taşınamaması nedeniyle üretimini azaltmak zorunda kalmıştı. Şirket, o dönemden sonra düşük su koşullarında çalışabilen özel gemilere yatırım yaptı, stok kapasitesini artırdı ve demir yolu ile kara yolu seçeneklerini güçlendirdi.
BASF Mali İşler Direktörü Dirk Elvermann, şirketin 29 Temmuz’daki yatırımcı toplantısında Ren seviyelerinin rekor düşük düzeye gerilediğini ve bu koşulların birkaç hafta sürebileceğini söyledi. Buna rağmen özel gemiler ve alternatif taşıma yöntemleri sayesinde mevcut durumun yönetilebilir olduğunu belirtti.
Ancak büyük şirketlerin alternatif güzergâhlara geçebilmesi, krizin ekonomik etkisini tamamen ortadan kaldırmıyor. Demir yolu ve kara yolu taşımacılığı nehir taşımacılığından daha pahalı olurken mevcut altyapının bütün nehir yükünü karşılayacak kapasiteye sahip olmadığı belirtiliyor.
Tuna Nehri Enerji Krizini Tetikledi
Ren Nehri’ndeki sorun ağırlıklı olarak taşımacılık ve sanayiyi etkilerken, Tuna Nehri’ndeki düşük su seviyesi Orta ve Doğu Avrupa’da doğrudan enerji krizine dönüştü.
Avrupa’nın en uzun ikinci nehri olan Tuna’nın bazı kesimlerinde su seviyesi tarihî dip değerlere indi. Budapeşte çevresinde nehrin yalnızca 23 santimetre seviyesine kadar çekildiği, yük taşımacılığının büyük ölçüde durduğu ve bazı turistik gemilerin karaya oturduğu bildirildi.
Düşük su seviyesi, nehir kıyısındaki nükleer santrallerin reaktörlerini güvenli biçimde soğutmak için ihtiyaç duyduğu su miktarını da azalttı.
Macaristan’ın elektrik ihtiyacının yaklaşık yarısını karşılayan Paks Nükleer Santrali, Tuna’dan yeterli soğutma suyu alınamaması nedeniyle 2 Ağustos’ta tamamen kapatıldı. Santralin 44 yıllık tarihinde ilk kez bütün reaktörlerin aynı anda devre dışı kaldığı bildirildi.
Macaristan Başbakanı Peter Magyar, santralin kapanmasının ardından ülkenin enerji sistemi açısından kritik günlere girildiğini açıkladı. Hükümet vatandaşlara ve şirketlere tüketimi azaltma çağrısı yaparken elektrik açığının bölge ülkelerinden yapılacak daha pahalı ithalatla karşılanması planlandı.
Romanya’nın İki Reaktörü De Devre Dışı Kaldı
Tuna’daki kriz, komşu Romanya’yı da etkiledi. Ülkenin elektrik üretiminin yaklaşık yüzde 20’sini sağlayan Cernavoda Nükleer Santrali’nin iki reaktörü, nehir debisinin soğutma için gerekli seviyenin altına inmesi nedeniyle kapatıldı.
Tuna’nın Romanya sınırındaki debisinin saniyede yaklaşık 1.650 metreküpe gerilediği bildirildi. Temmuz ayı ortalaması ise yaklaşık 4.750 metreküp seviyesinde bulunuyor. İki reaktörün aynı anda düşük su nedeniyle devre dışı kalması ülkede daha önce yaşanmamış bir durum olarak kayıtlara geçti.
Sıcak hava nedeniyle klima kullanımının artması, elektrik talebini yükseltirken üretimdeki düşüş Romanya’yı komşu ülkelerden daha fazla enerji almaya yöneltti. Avrupa genelinde birden fazla ülkenin aynı anda yüksek talep ve düşük üretimle karşılaşması, ithal elektriğin fiyatını da artırabilecek bir risk oluşturuyor.
Fransa’da Nükleer Üretim Sınırlandı
Kuraklık ve nehir sıcaklıklarının yükselmesi, elektriğinin yaklaşık üçte ikisini nükleer santrallerden üreten Fransa’da da sorun yaratıyor.
Nehir kıyısında bulunan santraller, reaktörlerin soğutulması için büyük miktarda su kullanıyor. Kullanılan suyun yeniden nehre bırakılması sırasında çevre mevzuatında belirlenen sıcaklık sınırlarının aşılmaması gerekiyor. Nehir suyu zaten çok sıcak olduğunda santrallerin üretimi düşürmesi veya geçici olarak durdurması gerekebiliyor.
Fransa’daki bazı nükleer santrallerde, nehirlerin yeterli soğutma sağlayamaması nedeniyle elektrik üretiminin azaltıldığı bildirildi. Enerji üretimindeki bu kayıp, sıcak hava nedeniyle tüketimin yükseldiği bir dönemde Avrupa elektrik piyasası üzerindeki baskıyı artırdı.
EDF, santrallerden kullanılan suyun doğaya geri bırakılmadan önce kontrol edildiğini ve su sıcaklıklarının nehir ekosistemi üzerindeki etkisini sınırlamak için her tesisin özel çevre kurallarına tabi olduğunu belirtiyor.
Po Nehri’nde Deniz Suyu İç Kesimlere İlerledi
İtalya’nın en uzun nehri olan Po Nehri de kuraklık nedeniyle kritik seviyelere geriledi. Nehrin debisi haziran ayı içerisinde saniyede yaklaşık 1.000 metreküpten 300 metreküpün altına düştü.
Tatlı suyun denize doğru uyguladığı basıncın azalması üzerine Adriyatik Denizi’nden gelen tuzlu su, Po Deltası boyunca yaklaşık 18 kilometre iç kesimlere ilerledi. “Tuz kaması” olarak adlandırılan bu durum, tarım arazileri, sulama kanalları ve tatlı su ekosistemleri açısından ciddi tehdit oluşturuyor.
Po Havzası, İtalya’nın tarımsal üretiminin ve sanayisinin önemli bir bölümüne ev sahipliği yapıyor. Tuzlu suyun sulama sistemlerine karışması; pirinç, mısır, soya fasulyesi, ayçiçeği ve hayvan yemi üretiminde kullanılan arazilerin zarar görmesine neden olabiliyor.
Temmuz ortasında nehir havzasındaki su akışlarının ortalama yüzde 65 azaldığı, bazı bölgelerde kaybın yüzde 80’e ulaştığı bildirildi.
Kuraklık Şirketlerin Bilançolarına Yansıyor
Avrupa’daki düşük su seviyeleri, enerji ve taşımacılık şirketlerinin gelirlerini de düşürmeye başladı.
Avusturyalı enerji şirketi Verbund’un düşük hidroelektrik üretimi nedeniyle yüz milyonlarca avroluk gelir kaybı yaşadığı, Fransa’nın enerji şirketi EDF’nin ise üretim düşüşü ve piyasa koşulları nedeniyle kazanç beklentilerinde baskıyla karşılaştığı bildirildi. Rotterdam üzerinden yapılan nehir taşımacılığında da yaklaşık yüzde 10’luk azalma kaydedildi.
İklim kaynaklı aşırı olayların Avrupa ekonomisi üzerindeki etkisi artık geçici bir hava durumu sorunu olarak görülmüyor. Reuters’ın aktardığı ING değerlendirmesine göre sıcak hava, kuraklık ve seller 2025 yılında Avrupa’nın ekonomik büyümesinden yaklaşık 0,3 puan götürdü.
Eski Altyapı Yeni İklime Dayanamıyor
Avrupa’nın nehir taşımacılığı, enerji üretimi ve su yönetimi sistemlerinin önemli bir bölümü 20. yüzyıldaki iklim koşullarına göre tasarlandı.
Ancak sıcak hava dalgalarının sıklaşması, Alpler’deki kar ve buz miktarının azalması ve yağışların düzensizleşmesi, bu sistemlerin dayandığı su miktarını giderek daha belirsiz hale getiriyor. Büyük nehirlerin aynı anda çekilmesi; kara yolu, demir yolu, elektrik şebekesi ve enerji ithalatı üzerinde zincirleme baskı oluşturuyor.
Dünya Meteoroloji Örgütü ve Copernicus’a göre Avrupa, dünyada en hızlı ısınan kıta konumunda bulunuyor. Kıtadaki sıcaklıklar 1990’ların ortasından bu yana küresel ortalamanın iki katından daha hızlı yükseliyor.
Ortaya çıkan tablo, Avrupa’nın karşı karşıya olduğu tehlikenin yalnızca kuruyan nehir yataklarından ibaret olmadığını gösteriyor. Su seviyesindeki düşüş; fabrikalardan elektrik santrallerine, tarım arazilerinden lojistik hatlarına kadar kıtanın ekonomik düzenini aynı anda etkiliyor.
Yağışlar kısa süreli rahatlama sağlasa bile kuruyan toprakların suyun büyük bölümünü emmesi, nehirlerin eski seviyelerine dönmesini zorlaştırıyor. Bu nedenle Avrupa’nın önündeki temel sorun, yalnızca mevcut kuraklığı atlatmak değil; ulaşım, enerji ve sanayi altyapısını daha sıcak ve daha kurak bir iklime hazırlamak olacak.
Kaynak: Reuters
Bunlara da göz atabilirsiniz…
