Visar Morina’nın Shame and Money filmi, Sundance’te kazandığı Büyük Jüri Ödülü’nün ardından Saraybosna Film Festivali’nin ana yarışmasına seçildi. Yönetmenin üçüncü uzun metrajı, ekonomik çaresizlikle sınıfsal bölünmeyi Kosova’da yaşayan bir ailenin üzerinden ele alıyor.
Film, Morina’nın daha önce başarı kazandığı Saraybosna’ya dönüşünü de temsil ediyor. Yönetmenin bir önceki uzun metrajı Exile, 2020’de Saraybosna Film Festivali’nin kazananı olmuştu. Park City’de prömiyer yapan bu yapım, tehditkâr olayların ardından paranoyayla mücadele eden Kosovalı bir göçmeni konu alıyordu.
Shame and Money Filmi Kosovalı Bir Ailenin Çöküşünü İzliyor
Hikâyenin merkezinde, Kosova’nın kırsalında geniş aileleriyle birlikte yaşayan Shaban ve Hatixhe bulunuyor. Astrit Kabashi ile Flonja Kodheli’nin canlandırdığı kırklı yaşlarındaki çift, çiftliklerinden elde ettikleri sınırlı gelirle yaşamını sürdürmeye çalışıyor.
Aile içinde yaşanan bir anlaşmazlığın ağır bir ihanete dönüşmesi, çiftin geçim kaynağını ortadan kaldırıyor. Shaban’ın annesi ve küçük kızlarıyla birlikte Priştine’ye taşınan aile, kentte ayakta kalabilmek için farklı gündelik işlere yöneliyor. Geçim sağlama baskısı, hem Shaban hem de Hatixhe üzerinde giderek yoğunlaşıyor.
Priştine’deki hayat, ailenin kırsaldaki düzeninden tamamen farklı bir mücadele alanı açıyor. Shaban ve Hatixhe, düşük ücretli ve düşük nitelik gerektiren işlerle yaşamlarını sürdürmeye çalışırken, günlük koşullar Shaban’ı giderek daha büyük bir kırılma noktasına taşıyor.
Visar Morina’dan Avrupa’ya Yönelik Sosyal Uyarı
Kosova’nın savaş sonrası toplumsal ve siyasal gerçeklerinden beslenen film, yalnızca ülkeye özgü bir hikâye olarak kurulmamış. Morina, yapımı modern Avrupa’ya dair bir mesel olarak değerlendiriyor. Yönetmene göre yükselen yaşam maliyetleri, konut sıkıntısı, durgun ücretler ve varlıklı kesimle yoksullar arasındaki büyüyen uçurum, kıta genelinde geleceğe yönelik karamsarlığı artırıyor.
Morina bu yaklaşımını, “Almanya’da aslında Kosova’daki buna benzer bir duruma doğru dosdoğru gittiğimizi hissettiğimiz bir noktaya geliyoruz” sözleriyle açıklıyor. Yönetmen, filmi “geçmişe bir bakış ve geleceğe bir uyarı” olarak tanımlıyor.
Yapımda sınıfsal ayrım, Shaban’ın kent dışındaki güvenlikli bir yerleşim projesinde gece bekçisi olarak iş bulmasıyla da görünür hâle geliyor. Shaban, bu işi Hatixhe’ye “bizim gibi yoksul insanları dışarıda tutmak” için yapılan bir görev olarak anlatıyor. Ailenin varlıklı iş insanı Alban’ın yanına sığınmak zorunda kalması da ekonomik eşitsizliğin aile ilişkileri üzerindeki etkisini ortaya koyuyor.
Morina’nın filmle ilişkilendirdiği temel ifadelerden biri, kendisine bir Kosovalı erkeğin söylediğini aktardığı “Parasız kaldığında annen bile seni sevmez” cümlesi. Yönetmen, bu sözle film arasında güçlü bir bağ kurduğunu belirtiyor.
Filmin Yapım Ekibi ve Festival Yolculuğu
Shame and Money, Visar Morina ile Doruntina Basha tarafından yazıldı. Yapımcılığını Vicky Bane ve Schuldenberg Films’in üstlendiği proje; Eagle Eye Films, Vertigo Ljubljana, On Film Production, List Production ve Quetzalcoatl ortaklığında hazırlandı. Filmin dünya satışlarını The Yellow Affair ve Espoo yürütüyor.
Morina, son iki filminde toplumun kıyısına itilen karakterlere odaklandı. Exile göç deneyimini, Shame and Money ise sınıfsal konumu merkeze alıyor.
