Bilim insanları, brokoli doğrandığında veya çiğnendiğinde ortaya çıkan sulforafanın hücre büyümesi, DNA onarımı ve tümör baskılayıcı genler üzerindeki olası etkilerini araştırıyor. Bulgular umut verici olsa da uzmanlar, brokolinin kanseri önlediğinin veya tedavi ettiğinin henüz kanıtlanmadığını özellikle vurguluyor.
Mutfakların en tanıdık sebzelerinden brokoli, içerdiği vitamin, mineral ve lifin yanı sıra son yıllarda bilim dünyasının yakından incelediği bir bitkisel bileşikle gündemde: Sulforafan.
Brokoli, lahana, karnabahar ve Brüksel lahanası gibi turpgiller ailesindeki sebzelerde bulunan bu bileşik, bitki doğrandığında, ezildiğinde veya çiğnendiğinde meydana geliyor. Araştırmacılar sulforafanın hücrelerin çalışma biçimini ve bazı genlerin aktif ya da pasif hale gelmesini etkileyebileceğini düşünüyor.
Discover Oncology dergisinde yayımlanan sistematik inceleme, 2009 ile 2024 yılları arasında gerçekleştirilen 35 araştırmayı değerlendirdi. Çalışmada sulforafanın kanser gelişimiyle ilişkili bazı genetik ve epigenetik süreçler üzerindeki olası etkileri incelendi. Ancak mevcut kanıtların önemli bölümünün hücre ve hayvan deneylerinden gelmesi, sonuçların doğrudan insanlara uygulanmasını zorlaştırıyor.
Bu nedenle bilim insanları umut verici sonuçlardan söz etse de brokoli tüketmenin tek başına kanseri önlediğini veya tedavi ettiğini söylemek mümkün değil. Paylaşılan kaynak metin de sulforafanın insanlarda kanseri önlediğinin kanıtlanmadığını ve net bir tüketim önerisi için daha fazla insan çalışmasına ihtiyaç bulunduğunu vurguluyor.
Sulforafan Nasıl Ortaya Çıkıyor?
Brokolinin içinde doğrudan yüksek miktarda hazır sulforafan bulunmuyor. Sebze öncelikle glukorafanin adı verilen doğal bir bileşik içeriyor.
Brokoli doğrandığında, ezildiğinde veya çiğnendiğinde glukorafanin, bitkide bulunan miyrozinaz enzimiyle temas ediyor. Bu kimyasal reaksiyon sonucunda sulforafan meydana geliyor.
Benzer süreç Brüksel lahanası, kara lahana, beyaz lahana, Çin lahanası ve karnabaharda da gerçekleşebiliyor. Oluşan sulforafan miktarı ise sebzenin türüne, saklama koşullarına ve pişirme yöntemine göre değişebiliyor.
Sulforafan, izotiyosiyanatlar olarak adlandırılan bitkisel bileşik grubunda yer alıyor. Bu bileşiklerin hücreleri DNA hasarından koruma, bazı zararlı maddelerin etkisiz hale getirilmesine yardımcı olma ve iltihaplanmayla ilişkili mekanizmaları etkileme potansiyeli araştırılıyor. ABD Ulusal Kanser Enstitüsü, insan çalışmalarında elde edilen sonuçların şu ana kadar karışık olduğunu belirtiyor.
Genlerin Açılıp Kapanmasını Etkileyebilir
Yeni incelemenin odaklandığı temel alanlardan biri epigenetik mekanizmalar oldu.
Epigenetik, DNA’nın yapısını değiştirmeden bazı genlerin aktif veya pasif hale gelmesini sağlayan biyolojik süreçleri ifade ediyor. Bu sistem, hücrelerin ne zaman çoğalacağını, hasarlı DNA’yı nasıl onaracağını ve gerektiğinde programlı hücre ölümünü nasıl başlatacağını etkileyebiliyor.
Kanser hücrelerinde tümör büyümesini engellemesi gereken bazı genler pasif hale gelebiliyor. İncelenen araştırmalarda sulforafanın bu genleri kapalı tutan bazı enzimleri baskılayabileceğine ilişkin bulgular elde edildi.
Sulforafanın özellikle histon deasetilaz ve DNA metiltransferaz olarak bilinen enzimler ile hücre büyümesini düzenleyen mikroRNA’lar üzerinde etkili olabileceği değerlendiriliyor. Ancak bu mekanizmaların önemli bölümü laboratuvar ortamında incelendi.
Brokoli Kanseri Önler Mi?
Uzmanların bu soruya verdiği yanıt şimdilik net: Brokolinin veya sulforafanın insanlarda kanseri önlediği ya da tedavi ettiği kanıtlanmış değil.
Sistematik incelemeye dahil edilen çalışmalar aynı yöntemle gerçekleştirilmedi. Bazılarında kanser hücreleri, bazılarında deney hayvanları, bazılarında brokoli filizi veya saflaştırılmış sulforafan kullanıldı.
Kullanılan miktarlar, araştırılan kanser türleri ve deney süreleri de birbirinden farklıydı. Bu durum, sonuçlardan yola çıkarak insanlara “haftada şu kadar brokoli tüketin” şeklinde bilimsel bir tedavi veya korunma dozu verilmesini engelliyor.
Ulusal Kanser Enstitüsü tarafından listelenen araştırmalar arasında sulforafanın melanom, prostat kanseri ve tütün kaynaklı kanserojen maddeler üzerindeki etkilerini inceleyen insan deneyleri bulunuyor. Bu çalışmalar sulforafanın potansiyelini değerlendirmeyi amaçlıyor ancak halen araştırma aşamasında bulunuyor.
Dolayısıyla brokoli sağlıklı bir beslenme düzeninin parçası olabilir fakat kanser tedavilerinin, doktor kontrollerinin veya tarama programlarının yerine geçemez.
En Fazla Sulforafan İçin Nasıl Pişirilmeli?
Brokolinin hazırlanma biçimi, oluşabilecek sulforafan miktarını etkileyebiliyor. Çünkü glukorafanini sulforafana dönüştüren miyrozinaz enzimi yüksek sıcaklığa karşı hassas.
Uzun süre haşlama veya çok yüksek sıcaklıkta pişirme, bu enzimin önemli bölümünü etkisiz hale getirebiliyor. Hafif buharda pişirme ise sebzenin dokusunu yumuşatırken enzimin daha büyük bölümünün korunmasına yardımcı olabiliyor.
Çiğ brokoli de miyrozinaz enzimi içeriyor. Ancak herkesin çiğ sebzeleri rahat sindiremeyebileceği ve brokolinin gaz veya şişkinliğe neden olabileceği belirtiliyor.
Dondurulmuş brokoli de lif, vitamin ve mineral içeren besleyici bir seçenek olmayı sürdürüyor. Bununla birlikte dondurma öncesinde uygulanan yüksek sıcaklıklı şoklama işlemi miyrozinazı azaltabiliyor. Bazı uzmanlar, pişmiş dondurulmuş brokoliye az miktarda hardal tozu veya taze turp eklenmesinin dönüşüm sürecine katkı sağlayabileceğini belirtiyor.
Tek Bir Mucize Besin Bulunmuyor
Beslenme uzmanları, yalnızca sulforafan miktarına odaklanmak yerine brokolinin tamamının tüketilmesini öneriyor.
Brokoli; lif, C vitamini, K vitamini, folat ve potasyum gibi önemli besin ögeleri içeriyor. Bu bileşenler sindirim, bağışıklık, kemik sağlığı ve normal hücresel işlevlerin desteklenmesine katkıda bulunuyor.
Gözlemsel araştırmalarda brokoli ve diğer turpgil sebzeleri düzenli tüketen kişilerde bazı olumlu sağlık sonuçları görülse de bu çalışmalar doğrudan neden-sonuç ilişkisi kurmuyor. Sebze tüketen kişilerin genel beslenme düzenleri, fiziksel aktiviteleri ve diğer yaşam alışkanlıkları da sonuçları etkileyebiliyor.
Uzmanlara göre kanser riskini azaltmaya yönelik beslenme yaklaşımı tek bir “süper gıda” üzerine kurulmamalı. Çeşitli sebze ve meyveler, tam tahıllar ve uygun protein kaynaklarından oluşan genel beslenme düzeni daha büyük önem taşıyor.
Takviyeler Konusunda Dikkatli Olunmalı
Sulforafanın bilimsel araştırmalarda öne çıkması, bu maddeyi içeren takviyelerin de ilgi görmesine neden oluyor. Ancak araştırmalarda kullanılan saflaştırılmış bileşikler veya yoğun brokoli filizi özleriyle normal bir öğünde tüketilen brokolinin etkileri aynı değil.
Takviyelerin içeriği, emilim oranı ve kullanılan doz ürünler arasında farklılık gösterebiliyor. Ayrıca sulforafanın farklı ilaçlarla olası etkileşimlerine ve uzun süre yüksek doz kullanımına ilişkin insan verileri halen sınırlı.
Uzmanlar bu nedenle tek bir bileşiği yüksek dozda almak yerine, brokoliyi bütün bir besin olarak dengeli beslenmeye eklemenin daha doğru olduğunu belirtiyor.
Kan sulandırıcı ilaç kullanan kişilerin de brokoli gibi K vitamini bakımından zengin sebzelerin tüketim miktarını aniden değiştirmemesi gerekiyor. Bu kişiler, beslenme düzenlerindeki önemli değişiklikleri doktorlarıyla değerlendirmeli.
Araştırmalar Devam Ediyor
Bilim insanlarının sulforafana yönelik ilgisi yalnızca kanser araştırmalarıyla sınırlı değil. Bileşiğin bağırsak sağlığı, kan şekeri kontrolü, sinir hücrelerinin korunması ve antimikrobiyal mekanizmalar üzerindeki etkileri de inceleniyor.
Ancak bu alanlardaki verilerin önemli bölümü yine hücre ve hayvan çalışmalarına dayanıyor. Büyük katılımcı gruplarıyla gerçekleştirilecek kontrollü insan deneyleri tamamlanmadan kesin sağlık iddialarında bulunmak mümkün değil.
Mevcut araştırmaların ortaya koyduğu en güvenli sonuç, brokolinin tek başına bir tedavi olmadığı ancak dengeli beslenmenin değerli parçalarından biri olduğudur. Sulforafan ise hücrelerin çalışma biçimi üzerindeki potansiyel etkileri nedeniyle bilim dünyasının araştırmaya devam ettiği umut verici bir bileşik olmayı sürdürüyor.
Kaynak: Food&Wine
