naza belgeseli, Venedik Film Festivali’nde Jüri Özel Ödülü kazanmasının ardından İsrail’de siyasi tartışmanın merkezine yerleşti. İsrail Kültür Bakanı Miki Zohar, Gazze’deki sivil kayıpları ve bu sürecin arkasındaki sistemleri ele alan filmin yönetmenleri Yuval Abraham ile Rachel Szor’un İsrail vatandaşlığını iptal ettirmek için “derhâl harekete geçeceğini” açıkladı.
80 dakikalık NAZA, Venedik’in ana yarışmasına seçilen tek belgeseldi. Film, Gazze’deki hava saldırılarında sivillerin nasıl hedef alındığını, İsrail askerî istihbaratından 24 subay, asker ve ihbarcının anlatımları üzerinden inceliyor. Yönetmenler yapımı, devam eden savaş sırasında Tel Aviv’deki çatıların üzerinde geceleri gizlice çekti.
NAZA’nın Venedik Ödülü Sonrası Gelen Açıklama
NAZA, Venedik’teki prömiyerinin ardından 25 dakikalık ayakta alkış aldı. Bu süre, festival tarihindeki en uzun alkış olarak kayda geçti. Belgesel daha sonra düzenlenen ödül töreninde Jüri Özel Ödülü’ne layık görüldü.
Miki Zohar, ödülün açıklanmasından bir gün sonra X üzerinden yaptığı paylaşımda filmi “iğrenç” olarak nitelendirdi. Bakan, Abraham ve Szor’u “dünyanın dört bir yanındaki antisemitlerden alkış almak uğruna vatanlarına zarar vermeye hazır olmakla” suçladı ve bu tutumun “devlete ihanet” anlamına geldiğini savundu.
Zohar’ın açıklamasında, İsrail vatandaşlarının kendi ceplerinden İsrail Savunma Kuvvetleri askerlerine ve devlete verilen zararın bedelini ödememesi amacıyla sinema alanında bir reform yürüttüğünü belirttiği aktarıldı. Bakan, bu gerekçeyle yönetmenlerin vatandaşlığının iptali için işlem başlatacağını söyledi.
İsrail’in aşırı sağcı Ulusal Güvenlik Bakanı Itamar Ben-Gvir de yönetmenleri hedef aldı. Ben-Gvir, Abraham ve Szor’a “tüm İsrail halkı için bir utanç ve rezalet” olduklarını söyledi; ayrıca Hamas’ın kendilerini kabul edeceğini öne sürdü. Eski Savunma Bakanı Avigdor Lieberman yönetmenleri “İsrail’den nefret edenler” olarak nitelerken, eski başbakan Naftali Bennett filmi “oğullarımıza ve kızlarımıza karşı korkunç bir kan iftirası” diye tanımladı.
Belgeselin Başlığının Anlamı
Filmin adı, İsrail askerî ve istihbarat terminolojisinde kullanılan “Nezek Agavi” ifadesinin kısaltmasından geliyor. Bu ifade, Gazze’de düzenlenecek bir hava saldırısında kaç sivilin hayatını kaybetmesinin beklendiğini belirtmek için kullanılıyor ve “ikincil hasar” anlamına geliyor.
Belgeselde konuşan kaynaklardan biri, bir Hamas üyesini hedef alan saldırı için 500 NAZA’nın hayatını kaybetmesine onay verildiğini iddia ediyor. Film, İsrail’in Gazze’de kullandığı yapay zekâ destekli hedefleme sistemlerini ve bu sistemlerin sivil kayıplarla ilişkisini de ele alıyor.
İsrail ordusu ilk açıklamasında belgeseldeki suçlamaları “kesinlikle reddetti”. Ordu, ihbarcıların kimliklerinin doğrulanamayacağını ve anonim tanıklıkların kullanıldığını savundu. Daha sonraki açıklamada ise iddiaların genel bir ret yerine ayrıntılı ve kanıta dayalı biçimde yanıtlanması gerektiği belirtildi.
Vatandaşlık İptali Hukuken Nasıl Gündeme Geldi?
İsrail’de vatandaşlığın iptal edilmesi hukuken mümkün olsa da bu uygulamanın nadiren hayata geçirildiği bildirildi. İsrail Yüksek Mahkemesi, 2022’de devletin “sadakat” göstermediği belirlenen kişilerin vatandaşlığını iptal edebileceğine hükmetti. Bu kapsamda casusluk veya vatana ihanet gibi eylemler örnek gösterildi.
Söz konusu düzenleme 2023’te, “terörizm” suçundan mahkûm edilen kişileri de kapsayacak şekilde genişletildi. Vatandaşlığın iptali için içişleri bakanının başvuruda bulunması, adalet bakanının onay vermesi ve hâkimlerin kararı doğrulaması gerekiyor. Kaynaklarda, Zohar’ın açıklamasının bu sürecin tamamlandığı anlamına geldiğine dair bir bilgi yer almıyor.
Yönetmenlerin Önceki Filmi No Other Land
Yuval Abraham ve Rachel Szor, 2024 yapımı No Other Land ile de gündeme gelmişti. Batı Şeria’daki Filistinli topluluklara yönelik İsrailli yerleşimci şiddetini konu alan film, 2025’te En İyi Belgesel Oscar’ını kazandı.
Abraham, No Other Land’in dünya prömiyerinin ardından ailesinin evinin sağcı bir grup tarafından hedef alındığını söyledi. Yönetmen, kendilerinin ayrıcalıklı bir sistem içinde risk aldığını, Filistinli gazetecilerin ise Gazze’de benzer bir çalışma yürütmesi hâlinde çok daha ağır tehlikelerle karşılaşacağını ifade etti.
NAZA’ya İsrail’deki sol çevrelerden de destek geldi. Eski milletvekili ve sol görüşlü Hadash partisinin başkanı Yousef Jabareen, yönetmenleri ödül nedeniyle kutladı. Jabareen, filmin Gazze’deki “korkunç suçları ve acımasız gerçekliği” geniş kitlelerin önüne getirdiğini söyledi.
Haaretz gazetesi de başyazısında Abraham ve Szor’un filmi İsraillilerin zaten bildiği gerçeklerle yüzleşmesi için kullandığını yazdı. Gazete, İsrail’in Gazze’de savaşı yürütme biçiminde “kara bir leke” bulunduğunu savundu.
