Okinawa Saudade belgeseli, Brezilya’daki Okinawalı göçmen ailelerin genç kuşağının adanın tarihi ve kültürüyle kurduğu bağı izliyor. Matsubayashi Yoju’nun yönettiği film, 39. Tokyo Uluslararası Film Festivali’nde Nippon Cinema Now seçkisi kapsamında gösteriliyor.
Belgeselin merkezinde iki genç yer alıyor: Okinawa’nın klasik dansı Ryukyu Buyo’nun dansçısı Yumi ve Brezilya’da davul eşliğinde yapılan festival dansı Eisa’yı öğreten Everton. İkili, bir değişim programı kapsamında Okinawa’ya giderek adanın geçmişini, kültürünü ve kendi aile köklerini tanımaya çalışıyor.
Projenin Başlangıcı Santos’taki Göçmenlik Tarihine Uzandı
Matsubayashi’nin filme uzanan araştırması yaklaşık 10 yıl önce başladı. Yönetmen, 2016’da bir yıl boyunca Brezilya’da yaşadığı sırada Santos kentindeki Japon kökenli göçmenlerin zorunlu yer değiştirmesini öğrendi. Bu olay, daha sonra 2020 tarihli Okinawa/Santos belgeselinin temel konusuna dönüştü.
Savaş dönemindeki bu zorunlu yer değiştirmede yerlerinden edilen Japon göçmenlerin yaklaşık yüzde 60’ının Okinawa’dan geldiği belirtildi. Matsubayashi, araştırma sürecinde Brezilya’daki Okinawa topluluğuyla bağlantılı Urizunkai ile tanıştı. Okinawalı Brezilyalıların eğitim ve burs amacıyla Okinawa’ya gönderildiğini öğrenmesi, yeni filmin çıkış noktasını oluşturdu.
Yönetmenin araştırmasında São Paulo’nun Liberdade bölgesinde bulunan Bunkyo adlı kültür tesisi de önemli bir yer tuttu. Japon göçmen nüfusunun yoğun olduğu bölgede yer alan Bunkyo, göçmenlere ilişkin Portekizce ve Japonca belgelerden oluşan geniş bir arşivi koruyordu.
Matsubayashi, arşivde Japonya’nın diğer 46 vilayetinden gelen göçmenlere ait çok sayıda kayıt bulunduğunu, Okinawalı göçmenlerin belgelerinin de benzer bir hacme ulaştığını söyledi. Yönetmene göre bu yoğunluk, Okinawalıların kendi geçmişlerine dair çok sayıda belge bırakmak istediğini gösteren dikkat çekici bir ayrıntıydı.
Okinawa Saudade Dans Üzerinden Kök Arayışını Anlatıyor
Matsubayashi, Okinawa Saudade için hikâyeyi Okinawa dansı üzerinden kurmayı tercih etti. Filmde geleneksel dans biçimleriyle Brezilya’da daha sonra ortaya çıkan “Yaratıcı Eisa” arasındaki farklar da ele alınıyor.
Yönetmen, Brezilya’daki Yaratıcı Eisa’nın yaklaşık 45 yıl önce başladığını ve bu nedenle kendi uygulayıcıları tarafından bir gelenek olarak kabul edilebileceğini belirtti. Geleneksel Eisa’da sanshin adlı müzik aletinin kullanıldığını ve dansa şarkının da eşlik ettiğini aktaran Matsubayashi, Yaratıcı Eisa hakkında da değerlendirmelerde bulundu.
Brezilya’nın Resmî Özrü Filmin Zamanlamasını Etkiledi
Projenin zamanlaması, 2024’te yaşanan gelişmelerle de kesişti. Matsubayashi, Brezilya hükümetinin zorunlu yer değiştirme mağdurlarından aynı yılın temmuz ayında resmî olarak özür dileyeceğini duydu. Okinawalı Brezilyalıların eylül ayında eğitim içeren bir değişim programı için burs alabileceği bilgisi de filmin süreciyle örtüştü.
Brezilya Af Komisyonu, temmuz ayında II. Dünya Savaşı sonrasında Japon göçmenlere yönelik devlet zulmü nedeniyle resmî özür yayımladı. Bu gelişme, yönetmenin göç, hafıza ve kökler üzerine kurduğu anlatının tarihsel arka planını oluşturdu.
Matsubayashi, 2020’deki filmi sayesinde Okinawalı Brezilyalı topluluğuyla güçlü bir bağ kurduğunu da anlattı. Topluluk üyelerinin çekimler sırasında koordinatör ve şoför desteği sağladığını, bu işleri gönüllü olarak üstlendiğini belirtti. Yönetmen, kendisine topluluğun bir parçasıymış gibi davranıldığını söyledi.
