Ava DuVernay’nin 14th belgeseli, New York Film Festivali’nde izleyiciyle buluştu. Yönetmenin 2016 tarihli 13th yapımının ardından hazırladığı film, 1868’de onaylanan 14. Değişiklik üzerinden Amerikan tarihinin yeniden kuruluşunu, yurttaşlık anlayışını ve bugün hâlâ süren özgürlük tartışmalarını ele alıyor.
14. Değişiklik, yasalar önünde eşit korumayı güvence altına almasının yanı sıra ayaklanma, hukuki süreç ve yurttaşlık gibi farklı başlıkları kapsayan beş bölümden oluşuyor. Filmdeki yorumculardan biri bu düzenlemeyi “kendi başına bir Anayasa” olarak tanımlarken, bir diğeri onu demokrasinin bütün unsurlarını içinde barındıran “her şey simidi”ne benzetiyor.
Ava DuVernay, Anayasa’yı Yaşayan Bir Belge Olarak Ele Alıyor
14th, anayasal bir metni yalnızca geçmişte kalmış hukuki bir düzenleme olarak sunmuyor. DuVernay, 14. Değişikliğin insanların gündelik hayatını, toplumsal konumunu ve yurttaşlık deneyimini nasıl etkilediğini göstermeye odaklanıyor.
Belgeselin yaklaşımı, Anayasa’yı ders kitabına dönüşen uzak bir metin olmaktan çıkarıp etkileri günümüzde de görülen canlı bir belge olarak ele alıyor. Yapımın temel vurgularından biri, tarihsel gelişmelerin yalnızca arşivlerde kalmadığı ve geçmişte alınan kararların özgürlükler üzerindeki etkisinin sürdüğü yönünde.
DuVernay, filmi Amerikan İç Savaşı’nın ardından kabul edilen 13., 14. ve 15. Değişikliklerin anlamı üzerine kuruyor. Bu üç düzenleme, yapımda Amerikan yaşamı ve toplumunun yeniden başlatılması olarak değerlendiriliyor. Film, Amerikan Anayasası’nın ilk kurucularının yanı sıra İç Savaş sonrasında yeni bir toplumsal düzenin şekillenmesinde rol oynayan isimlere de dikkat çekiyor.
Thaddeus Stevens ve Yeniden Yapılanma Dönemi
Belgeselde öne çıkan kişilerden biri, 1860’larda Temsilciler Meclisi’nde görev yapan ve Radikal Cumhuriyetçi fraksiyonun parçası olan Thaddeus Stevens. Filmdeki yorumculardan biri Stevens’ın “bugün yaşadığımız dünyayı yaratan” isimlerden biri olduğunu söylüyor.
Köleliğin kaldırılmasıyla daha önce köleleştirilmiş dört milyon insan Amerikan toplumuna dahil oldu. 14th, Yeniden Yapılanma dönemini yalnızca siyasi düzenlemeler üzerinden anlatmıyor; bu sürecin yarattığı özgürlük duygusuna ve toplumsal hareketliliğe de yer veriyor.
Bu dönemde Siyah Amerikalılar topluluklar ve endüstriler kurdu. Aralarından gazete editörleri, kolluk görevlileri ve siyasetçiler çıktı. Filmde, yeni seçilen Siyah temsilcilerin sayısının 1.000 olduğu belirtiliyor.
Yapımın altını çizdiği noktalardan biri de bu insanların ilk kez nasıl bir hayat kurmak istediklerini daha geniş biçimde tasarlayabilmeleri. 14. Değişiklik, bu yeni yurttaşlık durumunu hukuki güvenceye bağladı ve Amerika Birleşik Devletleri’nde doğan herkes için doğuştan yurttaşlık hakkını tesis etti.
Doğuştan Yurttaşlık Hakkı Filmin Önemli Başlıklarından Biri
Belgesel, doğuştan yurttaşlık ilkesinin hem daha önce köleleştirilmiş insanların çocuklarını hem de göçmenlerin çocuklarını kapsayacak şekilde tasarlandığını aktarıyor. Bu yaklaşım, yurttaşlığın miras yoluyla aktarıldığı Avrupa aristokratik sisteminden uzaklaşmanın bir devamı olarak ele alınıyor.
Bu nedenle film, 14. Değişikliği yalnızca İç Savaş sonrasındaki dönemin hukuki sonuçlarını açıklayan bir metin olarak görmüyor. Düzenlemenin, Amerikan Devrimi’nin ardından şekillenen yurttaşlık anlayışını ileri taşıyan bir adım olduğu vurgulanıyor.
14th, New York Film Festivali’ndeki prömiyeriyle birlikte DuVernay’nin Amerikan tarihine ve yurttaşlık kavramına odaklanan belgesel yaklaşımını sürdüren yeni çalışması olarak öne çıkıyor.
