Euronews Business tarafından yayımlanan yeni bir rapor, Avrupa’daki ülkelerin vergi gelirlerini ve bu gelirlerin milli gelir içindeki payını mercek altına aldı. Veriler, ülkeler arasında büyük farklılıklar olduğunu gösterirken, Fransa listenin zirvesine yerleşti. Türkiye ise en düşük grupta yer alarak dikkat çekti.
Vergi Gelirleri Kamu Hizmetlerinin Bel Kemiği
Vergi gelirleri, ülkelerin sağlık, eğitim, güvenlik ve sosyal hizmetler gibi temel kamu harcamalarının en önemli finansman kaynağını oluşturuyor. Ancak ülkelerin GSYH’ye oranla topladığı vergi miktarı, vergi sistemlerinin gücünü ve ekonominin kayıt dışı oranını da ortaya koyuyor.
Eurostat verilerine göre, Avrupa Birliği’nde 2023 yılı için ortalama vergi/GSYH oranı %40 seviyesinde gerçekleşti. Fakat bu oran ülkelere göre ciddi farklılıklar gösteriyor.
En Yüksek Oran Fransa’da
Verilere göre, Avrupa’da vergi yükünün en yüksek olduğu ülke %45,6 ile Fransa oldu. Fransa’yı Belçika (%44,8), Danimarka (%44,7) ve Avusturya (%43,5) takip etti.
İskandinav ülkeleri de yüksek vergi oranlarıyla öne çıktı. Finlandiya %42,7, İsveç %42,6, Norveç %41,8 seviyelerinde vergi topladı. Ayrıca Lüksemburg (%41,9), İtalya (%41,7), Yunanistan (%40,7) ve Almanya (%40,3) da Avrupa ortalamasının üzerinde yer aldı.
En Düşük Vergi Oranları
Listenin diğer ucunda ise İrlanda, Türkiye ve İsviçre yer aldı. İrlanda’da vergi/GSYH oranı yalnızca %22,7 olarak kaydedildi. Türkiye %23,5, İsviçre %26,9, Malta %27,1, Romanya %27,3 ve Bulgaristan %29,9 ile %30’un altında kalan ülkeler arasında yer aldı.
Orta Avrupa’da Litvanya, Letonya, Estonya, Çekya, Macaristan ve Slovakya gibi ülkeler %32 ile %35 aralığında seyreden daha mütevazı oranlara sahip.
Avrupa’nın beş büyük ekonomisi arasında ise İngiltere %35,3 ile en düşük orana sahip oldu. İngiltere’yi İspanya %37, Almanya %40,3, İtalya %41,7 ve Fransa %45,6 izledi.
(Not: İngiltere ve Türkiye verilerinin OECD’den alındığı, bu nedenle Eurostat ile metodolojik olarak tam karşılaştırılamadığı belirtildi.)
İrlanda, Türkiye ve İsviçre Neden Düşük?
Vergi politikası analisti Alexander Mengden, düşük oranların nedenlerini ülkeler özelinde değerlendirdi.
- İrlanda: Düşük kurumlar vergisi (%12,5) sayesinde yabancı yatırımlar çekiyor. Bu durum GSYH’yi yapay olarak yükseltiyor ve vergi/GSYH oranını düşük gösteriyor. Ancak GNI (Gayri Safi Milli Gelir) bazında oran %38 seviyesinde.
- Türkiye: Avrupa’daki OECD ülkeleri arasında kişi başına gelirde en düşük seviyelerden birinde bulunuyor. Bu durum, vergi/GSYH oranlarını da aşağı çekiyor. Ayrıca kayıt dışı ekonomi ve vergi istisnaları da devletin vergi toplama kapasitesini sınırlıyor. Türkiye’de KDV sadece nihai tüketimin %40’ına uygulanıyor; bu oran Avrupa’daki OECD ülkeleri arasında en dar vergi tabanı anlamına geliyor.
- İsviçre: Yüksek gelir seviyesine rağmen federal düzeyde düşük vergiler ve kantonlar arası rekabet, oranı sınırlı tutuyor.
Mutlak Rakamlarla Vergi Toplamı
Avrupa Birliği genelinde 2023 yılında 6,9 trilyon euro vergi ve sosyal katkı geliri toplandı.
- Almanya, 1,7 trilyon euro ile en fazla vergi toplayan ülke oldu.
- Fransa, 1,3 trilyon euro ile ikinci sırada yer aldı.
- İngiltere ise yaklaşık 950 milyar sterlin (1,1 trilyon euro) vergi topladı.
- İtalya 887 milyar euro,
- İspanya ise 555 milyar euro vergi geliri elde etti.
Avrupa’da en düşük vergi geliri ise yalnızca 5,6 milyar euro ile Malta tarafından toplandı.
Vergilerin Rolü
Avrupa Komisyonu verilerine göre, AB hükümetlerinin gelirlerinin yaklaşık %90’ı vergilerden sağlanıyor. Vergi gelirleri yetersiz kaldığında ise ülkeler borçlanmaya başvuruyor. Bu durum, uzun vadede bütçe dengelerini zorlayan yeni yükümlülükler doğuruyor.
Uzmanlara göre, ülkelerin ekonomik büyüme, vergi oranları ve kamu harcamaları arasında kurduğu denge, günümüzde giderek daha kritik bir hale geliyor. Artan sosyal harcamalar ve küresel ekonomik belirsizlikler, vergi sistemlerinin dayanıklılığını test ediyor.
Türkiye’nin Konumu
Türkiye’nin %23,5’lik vergi/GSYH oranıyla listenin en alt sıralarında yer alması, ülkenin vergi politikaları ve ekonomik kapasitesi hakkında tartışmaları yeniden gündeme taşıdı. Uzmanlar, kayıt dışı ekonominin büyüklüğü, dar vergi tabanı ve gelir dağılımındaki eşitsizlik gibi faktörlerin bu tabloya yol açtığını belirtiyor.
