Richard Avedon belgeseli, Oscar ödüllü yönetmen Ron Howard’ın imzasıyla izleyici karşısına çıktı. Cannes Film Festivali’nde prömiyer yapan Avedon, bu hafta Netflix kataloğunda yayımlandı ve fotoğrafçının altı dekatlık kariyerine odaklandı.
Belgesel, Richard Avedon’ın moda fotoğrafçılığını durağan pozların ötesine taşıyan yaklaşımını ve portrelerinde kişilerin savunmasız anlarını yakalama biçimini ele alıyor. Avedon’ın Marilyn Monroe ve Charlie Chaplin’den sivil haklar aktivistlerine, savaş karşıtı protestoculara ve işçi sınıfından Amerikalılara uzanan geniş konu yelpazesi de yapımda inceleniyor.
Richard Avedon’ın Fotoğraflarındaki Beyaz Arka Plan
Richard Avedon, dikkat dağıtıcı unsurları ortadan kaldırmak için beyaz arka planları tercih ediyordu. Siyah film çerçevesiyle çevrelenen kesintisiz beyaz kâğıt, fotoğraflarında yalnızca yüzün ve ifadenin öne çıkmasını sağlıyordu.
Fotoğrafçı bu yaklaşımını “varoluşsal beyaz” ifadesiyle açıklamıştı. Ona göre sanatın işlevlerinden biri, anlatılmak istenen şeyi daha güçlü hâle getirmek için bazı unsurları ortadan kaldırmaktı. Avedon, bu düşünceyi üç günlük oruçtan sonra yenen bir şeftalinin yoğun tadına benzetmişti: Arka plandan kurtulmak, geriye kalan ayrıntıların etkisini artırıyordu.
Avedon’ın yüzlere yönelik ilgisi, İkinci Dünya Savaşı sırasında yaptığı çalışmalarla da bağlantılıydı. Deniz Ticaret Filosu’ndaki fotoğraf biriminde görev yapan sanatçı, 100 binden fazla kimlik fotoğrafı çekti ve otopsi belgeleme çalışmalarında bulundu. Beyaz arka planlar önünde gördüğü sayısız yüz, ona hiçbir yüzün bir diğerine benzemediğini öğretti.
Dalai Lama Çekimindeki Beklenmedik An
Belgeselde yer alan isimlerden biri, Avedon’ın asistanlığını yapan Sebastian Kim. Bugün kendi çalışmalarıyla tanınan 52 yaşındaki fotoğrafçı, Dalai Lama’nın portresi çekilirken yaşanan dikkat çekici bir anı anlattı.
Avedon, birkaç kare çektikten sonra üzerinde tutulan ışığa başını çarptı. Dalai Lama bu duruma kahkahayla karşılık verdi. Avedon da o anda iki kare daha çekerek “Oh, yakaladım” anlamına gelen “Oh, I got it!” sözünü söyledi.
Kim, 12 karelik filmin yalnızca dört karesinin kullanıldığını ve Avedon’ın bu beklenmedik hatanın Dalai Lama’nın yüzünde doğal bir ifade yarattığını hemen fark ettiğini belirtti. Bu an, fotoğrafçının planlanmamış gelişmeleri görüntünün merkezine taşıma becerisini gösteren örneklerden biri olarak belgeselde yer alıyor.
Harper’s Bazaar Dönemi ve Moda Fotoğrafçılığındaki Değişim
Avedon’ın mesleki anlayışının şekillenmesinde, New School’daki Design Laboratory’de tanıştığı Harper’s Bazaar sanat yönetmeni Alexey Brodovitch önemli rol oynadı. Brodovitch’in Avedon’a verdiği temel öğüt “Beni şaşırt” oldu.
Avedon, geleneksel yöntemlerle bir neon tabela tasarlamakta zorlandığında Brodovitch’in boru temizleyicileri ya da spagetti kullanmasını önermesi, teknik sınırlamaların yaratıcı süreci durdurmaması gerektiğini gösterdi. Bu yaklaşım, fotoğrafçının sonraki çalışmalarındaki deneysel tavrın temelini oluşturdu.
Harper’s Bazaar için çalışan Avedon, Christian Dior’un 1947 tarihli The New Look koleksiyonunu Paris sokaklarında fotoğrafladı. Modelleri yalnızca poz verirken değil, hareket ederken, dönerken ve gülerken görüntüledi. Böylece moda fotoğrafçılığında sabit pozların yerine hareket ve görsel anlatı öne çıktı.
Marilyn Monroe Portresinde Saklı Kalan Duygu
Avedon’ın portre anlayışını anlatan en bilinen örneklerden biri, Marilyn Monroe’nun 1957’de çekilen fotoğrafıydı. Fotoğrafçı, Monroe’nun saatler süren neşeli pozlarının ardından yorulup sessizleşmesini bekledi.
Oyuncu bir köşeye çekildiğinde Avedon, onun kendini korumadan ortaya çıkan hüznünü fotoğrafladı. Bu portre, çoğu zaman “Sad Marilyn” adıyla anıldı. Belgesel, bu çekim üzerinden Avedon’ın yalnızca ünlü bir yüzü kaydetmekle kalmadığını, kişinin kamera karşısında kendini bıraktığı anı aradığını gösteriyor.
Modelleri Yaratıcı Sürecin Parçası Olarak Görüyordu
Avedon, modelleri yalnızca kıyafetleri taşıyan kişiler olarak değerlendirmiyordu. Onları yaratıcı sürecin etkin ortakları olarak görüyor, çekim sırasında sohbet, müzik ve oyun aracılığıyla güven ortamı kuruyordu.
Belgeselde konuşan modeller Penelope Tree ve Lauren Hutton, Avedon’la çalışmanın kendilerini özgür hissettirdiğini anlattı. İki isim, fotoğrafçının karşısında gardlarını indirebildiklerini ve objektif önünde daha savunmasız hâllerini gösterebildiklerini belirtti.
Yapımcı Dallas Brennan Rexer de Avedon’ın portrelerini yalnızca güzel yüzler ya da iyi taşınan kıyafetler üzerinden kurmadığını söyledi. Rexer’e göre fotoğrafçı, karşısındaki kişinin ne düşündüğünü ve ne hissettiğini anlamaya çalışıyor, ardından bu duygunun görüntüye yansımasını sağlıyordu.
Ron Howard tarafından yönetilen Avedon, bu yöntem üzerinden fotoğrafçının kariyerini yalnızca moda tarihindeki yeriyle değil, portre çekimlerinde kurduğu insan ilişkileriyle birlikte ele alıyor.
