Granada’da Kültürel Miras Skandalı: 509 Yıllık Tarihî Sarnıca “Paula” Yazdı

İspanya’nın Granada kentinde bir turistin, UNESCO Dünya Mirası alanında bulunan 16. yüzyıldan kalma Aljibe del Zenete’ye pembe ve mavi sprey boyayla “Paula” yazdığı öne sürüldü. Şüpheli, iki şehirdeki polis birimlerinin ortak çalışmasıyla tespit edilerek kültürel mirasa zarar verme suçlamasıyla adli makamlara sevk edildi.

İspanya’nın en önemli tarihî bölgelerinden Albaicín, bir turistin gerçekleştirdiği iddia edilen grafiti nedeniyle yeniden kültürel miras tartışmalarının merkezine yerleşti.

Paylaşılan haberde aktarılan polis açıklamasına göre Bask Bölgesi’nden Granada’ya gelen bir ziyaretçi, Albaicín mahallesindeki Aljibe del Zenete adlı tarihî yapının üzerine parlak pembe ve mavi sprey boyayla “Paula” yazdı.

Olayın ardından Granada Yerel Polisi bünyesindeki Soruşturma Birimi, Vitoria-Gasteiz polisiyle ortak çalışma yürüttü. Kimliği açıklanmayan şüphelinin tespit edilmesinin ardından dosya, kültürel mirasa karşı suç şüphesiyle mahkemeye gönderildi.

Olayda dikkat çeken ayrıntı ise zarar verilen yerin sıradan veya terk edilmiş bir bina olmaması. Aljibe del Zenete, yüzlerce yıllık geçmişi bulunan bir su sarnıcı ve UNESCO korumasındaki tarihî kent dokusunun parçalarından biri.

Yapının Üzerine Pembe Ve Mavi Boyayla “Paula” Yazıldı

İddiaya göre grafiti cuma günü gerçekleştirildi. Tarihî yapının tuğla yüzeyine iki farklı renkte boya kullanılarak büyük harflerle “Paula” yazıldı.

Granada polisi, olayın ardından çevredeki güvenlik kayıtlarını ve elde edilen diğer bilgileri incelemeye aldı. Soruşturmanın Vitoria-Gasteiz polisiyle birlikte yürütülmesi sonucunda şüphelinin kimliğinin belirlendiği açıklandı.

Şüphelinin neden kendi adını veya “Paula” kelimesini yapıya yazdığı henüz bilinmiyor. Ayrıca boyanın tarihî tuğlalarda oluşturduğu hasarın boyutu ve temizlik işleminin maliyeti konusunda da resmî bir değerlendirme paylaşılmadı.

Uzman incelemesi tamamlanmadan grafitinin yalnızca yüzeysel bir temizlikle giderilip giderilemeyeceği bilinmiyor. Tarihî yapılarda kullanılan yanlış kimyasallar veya aşındırıcı temizleme yöntemleri, sprey boyanın kendisinden daha kalıcı hasarlar oluşturabiliyor.

Bina Değil, 16. Yüzyıldan Kalma Bir Su Sarnıcı

İspanyolcada “aljibe” olarak adlandırılan yapı, yağmur ve kaynak sularını depolamak amacıyla kullanılan geleneksel bir yer altı su haznesi anlamına geliyor.

Granada Belediyesi kaynaklarına göre Aljibe del Zenete, Cuevas Sarnıcı veya Yeni Sarnıç isimleriyle de biliniyor. Calle Zenete ile Cruz de Quirós arasındaki “Las Pitas” bölgesinde bulunan yapının kapasitesi 37 metreküp. Sarnıç 4,62 metre uzunluğa, 2,54 metre genişliğe ve 4,66 metre yüksekliğe sahip.

Yapı, Granada’nın Hristiyanlar tarafından ele geçirilmesinden sonra 16. yüzyılda inşa edildi. Buna karşın Albaicín’deki İslam dönemine ait sarnıçların planlama ve inşa teknikleri büyük ölçüde korundu.

Dikdörtgen planlı sarnıcın üzeri tuğladan yapılmış beşik tonozla kapatıldı. Zemini balıksırtı biçiminde döşenen tuğlalardan oluşurken ağız bölümünde Granada’ya özgü Elvira taşı kullanıldı. Giriş bölümündeki küçük tonoz ise 1985 yılındaki restorasyon sırasında tamamen yeniden yapıldı.

Albaicín 1994 Yılında UNESCO Alanına Eklendi

Aljibe del Zenete’nin bulunduğu Albaicín, Granada’nın Orta Çağ’dan kalan tarihî merkezini oluşturan en önemli bölgeler arasında yer alıyor.

Alhambra ve Generalife 1984 yılında UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne alınırken koruma alanı 1994’te Albaicín mahallesini kapsayacak şekilde genişletildi. UNESCO, Albaicín’i Mağribi şehir planlamasıyla geleneksel Endülüs mimarisinin birlikte korunduğu önemli bir tarihî yerleşim olarak tanımlıyor.

Mahallenin dar ve kıvrımlı sokakları, küçük meydanları, geleneksel evleri, sur kalıntıları, hamamları ve su sarnıçları Granada’nın Endülüs döneminden günümüze ulaşan şehir dokusunu yansıtıyor.

Bu nedenle sarnıca yapılan grafiti yalnızca tek bir yapıya yönelik fiziksel zarar olarak değerlendirilmiyor. Olay, UNESCO tarafından korunan daha geniş bir tarihî çevreye yönelik müdahale olarak ele alınıyor.

Aynı Sarnıç Daha Önce De Grafitilerin Hedefi Oldu

Aljibe del Zenete’nin grafiti nedeniyle zarar görmesi ilk kez yaşanmıyor.

Granada polisi, 2010 yılında iki çocuğu sarnıcın üzerine yazı yazarken suçüstü yakalamıştı. Şüphelilerden biri 14 yaşından küçük olduğu için hakkında işlem yapılmazken diğer çocuk hakkında dava açılmıştı.

Granada Çocuk Mahkemesi, sanığa 85 saat kamu yararına çalışma cezası verdi. Çocuğun ailesinin de sarnıçta oluşan zararın giderilmesi amacıyla tazminat ödemesine karar verildi.

Mahkeme kararının dikkat çeken bölümü, kamu hizmeti cezasının doğrudan grafitilerin temizlenmesinde uygulanmasıydı. Tarihî yüzeylere zarar verilmemesi için temizlik çalışmaları uzman bir şirketin teknik gözetiminde gerçekleştirildi.

Granada Belediyesi ve Albaicín kurumları sonraki yıllarda bölgedeki sarnıçlarda bulunan grafitilerin temizlenmesi ve demir bölümlerin restore edilmesi için farklı projeler yürüttü. 2016’da Aljibe del Zenete’nin de aralarında bulunduğu 13 sarnıçta temizlik ve onarım çalışması gerçekleştirildi.

Şüpheliyi Hangi Cezalar Bekliyor?

İlk haberde turistin 3 bin ile 30 bin 50 euro arasında para cezasıyla karşılaşabileceği ileri sürüldü. Ancak 2026 yılında yürürlüğe giren Endülüs Kültür Mirası Yasası, ihlalin ağırlığına göre daha farklı ve daha geniş bir yaptırım sistemi öngörüyor.

Güncel yasaya göre kültürel mirasa ilişkin hafif ihlaller için 10 bin euroya kadar, ağır ihlaller için 10 bin 1 ile 150 bin euro arasında, çok ağır ihlaller için ise 150 bin 1 ile 1 milyon euro arasında para cezası uygulanabiliyor.

Yasa ayrıca zarar veren kişinin, mümkün olduğu durumlarda eseri eski durumuna getirmesini ve restorasyon masraflarını karşılamasını zorunlu kılıyor. Olayın hangi sınıfta değerlendirileceğine ise hasarın büyüklüğü, müdahalenin kasıtlı olup olmadığı ve yapının koruma statüsü incelendikten sonra karar verilecek.

Bu nedenle şüphelinin kesin olarak ne kadar ceza alacağını şimdiden söylemek mümkün değil.

Hapis Cezası İhtimali De Bulunuyor

Granada polisi olayı yalnızca idari bir grafiti ihlali olarak değil, kültürel mirasa karşı işlenmiş olası bir suç olarak adli makamlara taşıdı.

İspanya Ceza Kanunu’nun 323. maddesine göre tarihî, sanatsal, bilimsel, kültürel veya anıtsal değere sahip bir varlığa zarar veren kişiler altı aydan üç yıla kadar hapis veya 12 ile 24 ay arasında hesaplanan para cezasıyla karşılaşabiliyor.

Hasarın özel olarak ağır bulunması veya zarar verilen eserin olağanüstü öneme sahip olduğunun belirlenmesi halinde daha yüksek ceza uygulanabiliyor. Mahkeme ayrıca zarar veren kişinin restorasyon masraflarını üstlenmesine karar verebiliyor.

Ancak bu yaptırımların uygulanabilmesi için grafitinin tarihî yapıda gerçek bir hasar oluşturduğunun ve olayın ceza hukuku kapsamına girdiğinin uzman raporlarıyla belirlenmesi gerekiyor.

Tarihî Yapılara Zarar Veren Turistler Gündemde

Avrupa’nın önemli turizm merkezlerinde tarihî yapılara isim, tarih veya baş harf kazıyan ziyaretçiler son yıllarda sık sık gündeme geliyor.

2024 yılında 37 yaşındaki Britanyalı bir turist, Pompeii’deki Vestal Rahibeler Evi’nin duvarına ailesinin baş harflerini ve bir tarih kazırken görevliler tarafından yakalanmıştı.

İtalya, tarihî ve kültürel yapılara zarar verilmesi halinde temizlik ve restorasyon için 15 bin ile 60 bin euro arasında ceza uygulanmasını öngören daha sert düzenlemeleri yürürlüğe koydu.

Granada’daki son olay da turistlerin “hatıra bırakma” amacıyla gerçekleştirdiği müdahalelerin tarihî eserlerde geri dönüşü zor sonuçlar oluşturabileceğini bir kez daha gösterdi.

509 yıldır ayakta duran Aljibe del Zenete’nin üzerine yazılan tek bir isim, birkaç saniyelik bir eylemin kültürel miras açısından uzun ve maliyetli bir restorasyon sürecine dönüşebileceğini ortaya koydu.

Kaynak: Independent