20 Kilometreden Dumanı Tanıyor: Yapay Zekâ Orman Yangınlarına Karşı Devrede

Fransa, İspanya ve Portekiz’de büyüyen orman yangınlarıyla mücadelede yapay zekâ destekli kameralar, sensörler ve insansız hava araçları giderek daha fazla kullanılıyor. Yeni sistemler yangını söndürmüyor ancak dumanı daha erken tespit ederek itfaiyecilere hayati önem taşıyan dakikalar kazandırıyor.

Avrupa’nın güneyinde etkili olan orman yangınları, yüz binlerce insanın tahliye edilmesine ve geniş ormanlık alanların zarar görmesine neden olurken yangınla mücadelede kullanılan teknolojiler de yeniden gündeme geldi.

Fransa İçişleri Bakanlığının 31 Temmuz 2026’da güncellediği verilere göre ülkede yılbaşından bu yana yaklaşık 119 bin hektarlık alan yandı ve 14 bin 320’den fazla yangın çıktı. Yalnızca Gironde bölgesindeki büyük yangında 42 bin hektarlık alan zarar görürken binlerce itfaiyeci, asker ve güvenlik görevlisi sahada görev yaptı.

Yangınların büyüklüğü, “Neden hâlâ itfaiyeciler ve onlarca yıllık yangın söndürme uçakları kullanılıyor?” sorusunu da beraberinde getirdi. Yapay zekâ, drone ve otonom sistemler hızla gelişse de teknoloji şimdilik yangın söndürmenin kendisinden çok erken tespit, gözetleme ve risk analizi aşamalarında etkili oluyor.

Kameralar Ormanları Günün Her Saati İzliyor

Fransa’nın yangınlardan en fazla etkilenen bölgelerinden Gironde’de insan gözcülerin yaptığı işin önemli bir bölümünü artık yapay zekâ destekli kameralar üstleniyor.

Su kuleleri, haberleşme direkleri ve yüksek yapılara yerleştirilen kameralar, ormanlık alanları kesintisiz biçimde tarıyor. Görüntüler yapay zekâ tarafından analiz edilerek duman olabilecek hareketler belirleniyor.

Sistem yalnızca görüntüde beyaz veya gri bir alan aramıyor. Dumanın hareketi, şekli, yoğunluğu ve çevresindeki değişimler birlikte değerlendiriliyor. Böylece traktörlerin kaldırdığı toz, bulut, sis veya fabrika bacalarından çıkan duman gibi görüntülerin yangın alarmına dönüşme ihtimali azaltılıyor.

Gironde’de kullanılan MidGard sistemi, yangın başlangıçlarına ait bir milyondan fazla görüntüyle eğitilen derin öğrenme algoritmasından yararlanıyor. Şirket, farklı ülkelerden ve doğal ortamlardan toplanan görüntülerin algoritmanın çeşitli duman türlerini tanımasına yardımcı olduğunu belirtiyor.

Yangını 20 Kilometre Uzaktan Görebiliyor

Fransa’nın farklı bölgelerinde kullanılan FireTracking kameraları, görünür hale gelen bir yangın başlangıcını üç dakikadan kısa sürede tespit edebiliyor.

Şirketin paylaştığı teknik bilgilere göre sistem, yaklaşık 20 kilometre uzaklıktaki bir yangının konumunu 100 metreden daha düşük hata payıyla belirleyebiliyor. Kameralarda bulunan 40 kat optik yakınlaştırma özelliği sayesinde operatörler, bölgeye ekip göndermeden önce görüntüyü ayrıntılı biçimde inceleyebiliyor.

FireTracking, sistemindeki yanlış alarm oranının yüzde 10’un altında olduğunu bildiriyor. Görüntülerin kameranın bulunduğu noktada işlenmesi, yüksek hızlı ve sürekli bir internet bağlantısına duyulan ihtiyacı da azaltıyor.

Bu özellik özellikle uzak, dağlık veya iletişim altyapısının sınırlı olduğu bölgelerde önem taşıyor. Yangın tespiti için görüntülerin önce uzak bir veri merkezine gönderilmesi yerine yapay zekâ analizi kameranın yakınındaki küçük bilgisayarlarda gerçekleştiriliyor.

Alarm Geldiğinde Yalnızca Duman Gösterilmiyor

Yapay zekâ sistemlerinin görevi alarm vermekle sona ermiyor.

Şüpheli bir duman tespit edildiğinde kontrol merkezindeki operatörler kamerayı uzaktan yönetebiliyor, görüntüyü yakınlaştırabiliyor ve alarmın gerçek olup olmadığını kontrol edebiliyor.

Yangın doğrulandığında sistem, olayın konumunu dijital harita üzerinde işaretliyor. Yakındaki yollar, su kaynakları, yerleşim alanları, kritik altyapılar ve ulaşım noktaları da müdahale ekiplerine gösteriliyor.

Hava durumu, topoğrafya ve rüzgâr verileri kullanılarak yangının ilerleyebileceği yönlere ilişkin yayılma senaryoları hazırlanabiliyor. Böylece ekipler yalnızca yangının bulunduğu noktayı değil, dakikalar sonra tehdit altında kalabilecek bölgeleri de değerlendirebiliyor.

Bu bilgiler, hangi yolların kullanılacağına, hangi yerleşimlerin öncelikle korunacağına ve ekiplerin nereye konuşlandırılacağına karar verilmesini kolaylaştırıyor.

Yangınlarda Neden Her Dakika Önemli?

Küçük bir ateş kaynağı, kuru bitki örtüsü ve güçlü rüzgârın etkisiyle kısa sürede kontrol edilemez bir yangına dönüşebiliyor.

Bu nedenle teknolojinin sağladığı en önemli avantaj, yangını tek başına söndürmek değil, itfaiyecilere zaman kazandırmak olarak öne çıkıyor.

Dumanın vatandaşlar tarafından fark edilmesi, acil servisin aranması, konumun doğrulanması ve ekiplerin sevk edilmesi arasında geçen süre yangının büyümesine yol açabiliyor. Kameraların doğrudan kontrol merkezine alarm göndermesi, bu zincirin ilk aşamalarını önemli ölçüde kısaltıyor.

Erken müdahale edilen küçük bir yangın birkaç araçla kontrol altına alınabilirken geciken bir müdahale uçak, helikopter, yüzlerce personel ve geniş çaplı tahliye gerektirebiliyor.

Güneş Enerjili Dronelar Ormanlarda Devriye Gezecek

Sabit kameraların göremediği bölgeleri izlemek amacıyla uzun süre havada kalabilen insansız hava araçları da test ediliyor.

Fransa Sivil Güvenlik Genel Müdürlüğü tarafından yürütülen CONDOR projesinde güneş enerjisiyle çalışan bir drone kullanılıyor. XSUN tarafından geliştirilen hava aracı, MidGard’ın yapay zekâ sistemi ve elektro-optik sensörlerle donatılıyor.

Drone, yangın riskinin yüksek olduğu ormanlar üzerinde otonom biçimde devriye geziyor. Toplanan görüntüler gerçek zamanlı olarak yapay zekâ tarafından inceleniyor ve olası bir duman tespit edildiğinde yerdeki ekiplere alarm gönderiliyor.

Sistem, sabit bir kameranın görüşünü engelleyebilecek dağ, yoğun orman veya arazi yapısının bulunduğu alanlarda hareketli bir gözetleme noktası oluşturmayı hedefliyor.

Ancak CONDOR şimdilik yangın söndüren değil, yangını arayan ve izleyen bir teknoloji olarak geliştiriliyor.

Sensörler Alevler Görünmeden Alarm Verebilir

İspanya merkezli SenForFire projesi ise duman veya alev görüntüsünü beklemeden yangının kimyasal belirtilerini tespit etmeye çalışıyor.

Ağaçların arasına yerleştirilen düşük maliyetli sensörler; sıcaklık, nem, havadaki parçacıklar ve yanmanın erken aşamalarında ortaya çıkan gazları ölçüyor.

Sensörlerden gelen veriler kablosuz ağ üzerinden kontrol merkezine aktarılıyor. Ortamda olağan dışı bir değişiklik görülmesi durumunda, henüz uzaktan fark edilebilir bir duman oluşmadan alarm verilebilmesi hedefleniyor.

İspanya, Portekiz, Fransa ve Andorra’dan kurumların yer aldığı proje 2024 ile 2026 yıllarını kapsıyor. Yaklaşık 2,38 milyon euroluk bütçeye sahip çalışmanın amacı, düşük maliyetli sensör ağlarının farklı iklim ve bitki örtülerinde kullanılabilirliğini göstermek.

Yangın Söndüren Dronelar Henüz Hazır Değil

Gözetleme droneları hızla gelişirken büyük miktarda su taşıyarak yangına doğrudan müdahale edebilecek araçlar henüz yaygın biçimde kullanılamıyor.

Fransız Daidelos şirketi, 1.200 litre su taşıyabilen dikey kalkış ve iniş özellikli bir yangın söndürme droneu üzerinde çalışıyor. Şirketin hedefi, bir itfaiye aracı maliyetine yakın, gece ve gündüz görev yapabilecek insansız bir hava aracı geliştirmek. Ancak Daidelos 1200 henüz mevcut yangınlarda kullanılan olgunlaşmış bir operasyon sistemi değil; geliştirme ve yatırım süreci devam eden bir proje niteliği taşıyor.

Taşınabilecek su miktarı, batarya veya yakıt kapasitesi, yüksek sıcaklık, yoğun duman, sert rüzgâr ve iletişim kesintisi gibi sorunlar ağır yük taşıyan droneların önündeki başlıca engeller arasında bulunuyor.

Teknoloji Neden İtfaiyecilerin Yerini Alamıyor?

Fransa’nın kullandığı Canadair uçaklarının her biri yaklaşık 6 bin litre su taşıyabiliyor. Uçaklar suyu yangının üzerine bırakarak alevlerin şiddetini azaltıyor ve ilerlemeyi yavaşlatıyor. Fransa’nın mevcut ulusal filosunda 12 Canadair, sekiz Dash uçağı ve farklı türlerde çok sayıda helikopter bulunuyor.

Ancak hava araçlarının müdahalesinden sonra yangının tamamen söndürülmesi, soğutma yapılması ve yeniden tutuşabilecek noktaların kontrol edilmesi gerekiyor.

Bu görevler hâlâ yerdeki itfaiyeciler tarafından gerçekleştiriliyor. Orman içinde hortumların taşınması, alevlerin çevrelenmesi, yolların açılması ve yerleşim alanlarının korunması mevcut teknolojiyle tamamen otonom hale getirilebilmiş değil.

Yapay zekâ bu nedenle itfaiyecilerin yerine geçen bir sistemden çok, onların daha hızlı ve daha doğru karar vermesini sağlayan bir dijital yardımcı olarak kullanılıyor.

Mücadelenin Geleceği İnsan Ve Teknolojinin Birlikteliğinde

Orman yangınlarıyla mücadelede yapay zekânın en güçlü olduğu alanlar; erken tespit, yanlış alarmların azaltılması, yayılma tahmini ve müdahale planlaması olarak öne çıkıyor.

Gelecekte sensörlerin, uyduların, sabit kameraların ve droneların tek bir ağ üzerinden birlikte çalışması bekleniyor. Böyle bir sistem, ormandaki küçük bir sıcaklık veya gaz değişimini tespit ederek en yakın kamerayı bölgeye çevirebilir, drone gönderebilir ve itfaiye ekiplerine otomatik müdahale planı hazırlayabilir.

Fakat alevlerle doğrudan mücadele söz konusu olduğunda insan gücü hâlâ vazgeçilmez.

Şimdilik yapay zekâ yangını söndüren el değil; dumanı herkesten önce gören göz, riskleri hesaplayan beyin ve sahadaki ekiplere zaman kazandıran erken uyarı sistemi olarak görev yapıyor.

Kaynak: BBC