Türkiye’de deprem riski taşıyan diri fay hatları yeniden masaya yatırıldı. Yeni çalışmalara göre, Türkiye genelinde 485 diri faydan tam 30 tanesi “sismik boşluk” sınıfına giriyor. Bu faylar, uzun süredir sessiz olmaları nedeniyle her an büyük bir deprem üretebilecek potansiyele sahip.
Dokuz Eylül Üniversitesi’nden Prof. Dr. Hasan Sözbilir’in öncülüğünde yürütülen ve 2023 yılında başlatılan TÜRDEMAP Projesi (Türkiye İçin Deprem Master Planı Standartlarını Belirleme Projesi), ülke çapında deprem senaryolarını yeniden şekillendirdi. Proje, sadece sayısal veriler değil, aynı zamanda risk azaltma stratejileri için de hayati öneriler içeriyor.
Sismik Boşluk Nedir? Deprem Tehlikesinin Sessiz Alarmı
“Sismik boşluk” kavramı, bir fayın uzun süre hareketsiz kalması ve enerji biriktirmesiyle ilişkilendirilir. Yani bu faylar uzun süredir kırılmamış, ancak sismik yük taşımaya devam eden, dolayısıyla kırılma eşiğine yaklaşmış segmentlerdir.
Prof. Sözbilir’e göre, 1992’de yalnızca 150 diri fay olduğu düşünülürken, bu sayı 2011’de 485’e yükseldi. 2023’ten bu yana sürdürülen çalışmalar ise 30 fayın “kritik risk” taşıdığını ortaya koydu. Bu faylar, Türkiye’nin farklı bölgelerine yayılmış durumda.
30 Fay Her An Deprem Üretebilir: En Tehlikeliler Arasında İstanbul, İzmir, Malatya ve Hakkari Var
İşte dikkatle izlenmesi gereken ve deprem üretme eşiğine yaklaşmış en kritik 30 faydan bazıları:
| Fay Adı | Beklenen Maksimum Deprem | Son Deprem |
|---|---|---|
| Yedisu Segmenti (Bingöl) | 7.27 | 1784 |
| Kumburgaz Segmenti (İstanbul) | 6.94 | 1766 |
| İznik-Geyve (Bursa) | 7.23 | 1419 |
| Ovacık (Tunceli) | 7.33 | MÖ 500 |
| Malatya | 7.25 | MÖ 1000 |
| İzmir-Tuzla Fayı | 7.20 | 2000 yıl önce |
| Erciyes (Kayseri) | 6.81 | 10 bin yıl önce |
| Simav (Kütahya) | 7.10 | Bilinmiyor |
| Tuz Gölü (Konya-Aksaray) | 7.19 | Bilinmiyor |
| Cizre (Şırnak) | 7.08 | Bilinmiyor |
Bu listeye ek olarak Adana, Erzurum, Tokat, Amasya, Nevşehir, Kayseri ve Kırıkkale gibi pek çok ilde bilinmeyen tarihlerden bu yana hareketsiz kalan fay hatları da risk altında.
Fay Sakınım Bandı: Riskli Alanlarda Yapılaşmaya Derhal Son Verilmeli
Prof. Sözbilir’in önerilerine göre, bu 30 fay için “fay sakınım bandı” uygulaması şart. Bu yöntemle, fay hatlarının geçtiği alanlarda:
- 1/1000 ölçekli imar planlarına fayların işlenmesi
- Hendek açma yöntemiyle fay genişliğinin tespiti
- Güvenlik mesafesi belirlenerek yapılaşmanın sınırlandırılması
gibi adımlar hayati önem taşıyor. Uzmanlara göre kentsel dönüşüm çalışmaları da bu bilimsel veriler dikkate alınarak yapılmalı.
Sadece İstanbul Değil, Türkiye’nin Dört Bir Yanı Tehlike Altında
Yapılan çalışmalara göre deprem tehlikesi sadece Kuzey Anadolu Fay Hattı ile sınırlı değil. Türkiye’nin batısından doğusuna, kuzeyinden güneyine kadar uzanan çok sayıda fay hattı, uzun süredir sessiz kalan ama kırılma potansiyeli taşıyan segmentler içeriyor.
İstanbul’daki Kumburgaz ve Avcılar segmentleri, Bursa’daki İznik fayı, Hatay’daki Ölü Deniz fayı ve Kayseri’deki Erciyes segmenti gibi şehir merkezlerine yakın birçok fay, büyük risk taşıyor.
