ABD Başkanı Donald Trump, ikinci dönemindeki en sert ekonomik adımlardan birini daha attı. 5 Nisan itibarıyla yürürlüğe giren yeni ithalat vergileri, birçok ülke için küresel ticarette yeni bir dönemin başladığını işaret ediyor. Türkiye’nin de dahil olduğu 12 ülke, ilk etapta yüzde 10’luk tarife artışıyla karşı karşıya kaldı. Ancak bu sadece bir başlangıç: Önümüzdeki hafta devreye girecek ek tarifelerle birlikte, küresel ticaret sisteminde “sarsıcı bir kırılma” yaşanması bekleniyor.
Karşılıklılık İlkesiyle Tek Taraflı Müdahale
Yeni uygulama, Trump yönetiminin İkinci Dünya Savaşı sonrası inşa edilen çok taraflı ticaret düzenine karşı açık bir meydan okuması olarak yorumlanıyor. ABD limanlarında, havaalanlarında ve gümrük noktalarında uygulanmaya başlayan tarifeler, önümüzdeki günlerde daha da genişletilecek.
Yeni tarife sistemine göre ilk aşamada Birleşik Krallık, Türkiye, Brezilya, Arjantin, Suudi Arabistan, Kolombiya, Avustralya gibi ülkeler yüzde 10 vergiyle karşı karşıya. Bu ülkeler için geçiş süresi tanınmazken, daha sert oranlar ise 9 Nisan itibarıyla devreye girecek.
Çin’e Yönelik Ek Vergilerle Toplam Yüzde 54
Trump’ın “karşılıklılık esaslı” ticaret politikası çerçevesinde, Çin’den gelen ürünler için uygulanan ek vergi oranı yüzde 34 olarak belirlendi. Mevcut vergilerle birlikte bu oran toplamda yüzde 54’e çıkacak. Aynı şekilde Avrupa Birliği ürünlerine yüzde 20, Vietnam’a yüzde 46, Tayland’a yüzde 36, Tayvan’a yüzde 32 oranında ek tarifeler uygulanacak.
Trump’ın ticaret danışmanlarından Kelly Ann Shaw, yeni düzenlemeyi “ABD tarihinin en büyük ticaret hamlesi” olarak nitelendirdi. Brookings Enstitüsü’nde yaptığı açıklamada, “Bu uygulama sadece ekonomik değil, jeopolitik sonuçları da beraberinde getirecek” dedi.
Piyasalarda Sert Tepki
Trump’ın gümrük tarifelerini açıklamasının ardından küresel borsalarda sert düşüşler yaşandı. S&P 500 endeksinde yer alan şirketler iki gün içinde 5 trilyon dolar değer kaybetti. Aynı zamanda petrol ve emtia fiyatları da ciddi oranda gerilerken, yatırımcılar güvenli liman olan devlet tahvillerine yöneldi.
Çin ise boş durmadı. ABD menşeli ürünlere aynı oranda vergi getirerek karşılık verdi. Ayrıca, stratejik öneme sahip nadir toprak elementlerinin ihracatına kısıtlama getirdiğini duyurdu. Çin Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Guo Jiakun, “Piyasa konuştu. ABD’nin adımları küresel riskleri artırıyor,” diyerek Washington’u iş birliğine çağırdı.
Türkiye ve Diğer Ülkeler İçin Ne Anlama Geliyor?
Türkiye, yeni uygulamayla birlikte yüzde 10’luk ithalat vergisine maruz kalan ülkeler arasında yer alıyor. Ancak bu, ikinci aşamada daha yüksek tarifelerin uygulanmayacağı anlamına gelmiyor. Türkiye’den ABD’ye ihracat yapan firmalar şimdiden alternatif pazar arayışına girmiş durumda.
Öte yandan Trump yönetimi, bazı sektörleri vergiden muaf tuttu. Ham petrol, ilaçlar, uranyum, yarı iletkenler ve kereste gibi ürünler listede yer alıyor. Enerji dışındaki alanlar ise ek vergi soruşturmalarıyla karşı karşıya kalabilir.
Uzmanlara Göre Küresel Ticarette Yeni Bir Dönem
Ekonomistler, Trump’ın yeni tarifelerinin küresel enflasyonu tetikleyebileceği, tedarik zincirlerini yeniden şekillendirebileceği ve gelişmekte olan ekonomilerde resesyon riskini artırabileceği konusunda hemfikir. Bu adımların sadece ekonomik değil, aynı zamanda diplomatik etkileri de olması kaçınılmaz görülüyor.
