İnsanlarla yakın akraba olan bonoboların, tıpkı insanlar gibi anlamlı ses dizileriyle iletişim kurduğu ortaya çıktı. İsviçreli araştırmacıların önderliğinde yürütülen yeni bir çalışma, maymunların da dil benzeri bir sistemle “konuştuğunu” savunuyor. Ancak bu iddia bilim dünyasında hararetli bir tartışmayı da beraberinde getirdi.
400 Saatlik Kayıtlar Tek Tek İncelendi
Hakemli bilim dergisi Science’ta yayımlanan araştırmaya göre, Zürih Üniversitesi’nden Simon Townsend ve ekibi, bonoboların çıkardığı 400 saatlik ses kaydını analiz etti. Bu kayıtlar sırasında 567 tekli ve 425 çiftli çağrı tespit edildi. Ekip ayrıca bonoboların bu çağrılar sırasında gösterdiği davranışları da 336 maddelik bir kontrol listesiyle sınıflandırdı.
Araştırmacılar, bazı seslerin ardışık şekilde kullanıldığında yepyeni anlamlar taşıyabildiğini ortaya koydu. Örneğin, heyecan anında çıkan bir ses ile arkadaş çağırmak için çıkarılan sesin birleşimi, “Bana yardım et, acil bir durum var!” anlamına gelebiliyor.
Primatlar Dili Taklit Ediyor mu?
Araştırmanın başyazarlarından Melissa Berthet, bonoboların bu kombinasyonlarla “karmaşık anlamlar taşıyan sinyaller” oluşturduğunu ifade etti. Bu sonuçlar, birkaç yıl önce Uganda’da şempanzelerle yapılan bir diğer çalışmayla da örtüşüyor. O çalışmada, “waa-bark” ve “alarm-huu” isimli çağrıların tehlike anında birleşerek, yardım çağrısına dönüştüğü kaydedilmişti.
Araştırmanın destekçilerinden biri olan Leipzig Üniversitesi’nden primatolog Federica Amici, bu bulguların, insanlarla primatlar arasındaki iletişim farklılıklarının uzun süredir varsayılandan çok daha küçük olduğunu söylüyor. “Bu farklar çok keskin değil, hatta belki de düşündüğümüz kadar belirgin değiller,” diye ekliyor.
Eleştiriler de Gecikmedi
Ancak çalışmaya mesafeli yaklaşan bilim insanları da var. Utrecht Üniversitesi’nden Johan Bolhuis, araştırmanın dil evrimiyle ilgili doğrudan bir kanıt sunmadığını öne sürerek, “İletişim sistemleriyle dil arasında hâlâ büyük bir uçurum var,” dedi.
Bolhuis ve benzeri eleştirmenlere göre, bu sesli kombinasyonlar daha çok refleksif ve sınırlı anlama sahip sinyallerden ibaret. Dolayısıyla, bunları “dil” olarak tanımlamak henüz erken olabilir.
Dilin Kökenine Işık Tutabilir
Her şeye rağmen, araştırmanın insan dilinin evrimine dair ipuçları barındırdığı düşünülüyor. Uzmanlar, bonoboların çağrı kombinasyonlarının ön-dilsel bir yapı olabileceğini ve bu yapının insanlarda dilin evrimine temel teşkil etmiş olabileceğini tartışıyor.
Simon Townsend bu konuda şunları söylüyor:
“Amacımız, insan dili gibi karmaşık iletişim biçimlerinin evrimsel kökenini daha iyi anlamak. Bonoboların bu çağrı sistemleri, dilin ilkel yapı taşlarını temsil ediyor olabilir.”
Araştırmanın sonuçları, primat davranışları ve insan dilinin kökenine yönelik yeni çalışmaların kapısını aralayabilir. Ancak bu alandaki bilimsel tartışmaların kısa sürede sona ereceği pek de olası görünmüyor.
