Rahatsız edici duyguları susturmak kısa vadede kolay görünebilir. Ancak psikolojik esneklik, öfke, kaygı ve korku gibi hisleri yok saymak yerine onları birer işaret olarak değerlendirmeyi ve bu bilgiler doğrultusunda harekete geçmeyi öneriyor.
Bu yaklaşım, mutluluğu sürekli olumlu düşünmeye bağlayan anlayıştan ayrılıyor. Aynı zamanda, koşullar ne olursa olsun ilerlemeyi savunan “azim” fikrinden de farklılaşıyor. Aşılması mümkün olmayan engeller karşısında geri adım atabilmek ve kendini suçlamamak da psikolojik esnekliğin bir parçası olarak ele alınıyor.
Psikolojik Esneklik Nedir?
Davranış bilimci ve koç Rachael Skews’e göre psikolojik esneklik doğuştan sabit bir özellik değil, geliştirilebilen bir beceri. Skews, bu becerinin üç temel unsurun birleşiminden oluştuğunu belirtiyor.
İlk unsur, kişi için gerçekten önemli olan şeylerle bağlantıda kalmak. İkinci unsur, içinde bulunulan ana odaklanmak ve kişinin dünyadaki kimliğine dair esnek bir anlayış geliştirmek. Üçüncü unsur ise karşılaşılan deneyimlere açık olmak.
Bu bakış açısına göre her deneyim, ilk anda olumsuz görünse bile ilginç veya değerli bir bilgi taşıyabilir. Duyguların amacı doğrudan davranışları yönetmek değil, kişinin ihtiyaçları ve koşulları hakkında ipucu vermek.
Spor Salonunun Kapanması Bir Farkındalık Yarattı
Yakın zamanda mahallesindeki spor salonu kapanan bir kişi, bu değişiklik sonrasında alışkanlıklarının bozulduğunu anlatıyor. Dışarıda koşmak, çevrim içi bir derse katılmak veya çevredeki diğer beş spor salonundan birine yazılmak mümkünken, yaşanan aksaklığa odaklanmayı seçiyor.
Bu süreçte sabah egzersizleri bırakılıyor ve günler daha huysuz geçmeye başlıyor. Daha sonra yeni bir spor salonu bulunuyor. Yeni yerin daha temiz ve samimi olduğu, ücretinin ise önceki spor salonunun üçte biri kadar olduğu belirtiliyor.
Yeni salon daha uzakta olsa da bu mesafe, ısınmanın bir parçası olarak değerlendiriliyor. Böylece ilk başta yalnızca sorun gibi görünen bir durum, farklı bir planın içine yerleştiriliyor. Psikolojik esneklik de tam olarak bu tür değişiklikler karşısında mevcut koşulları kabul edip hedefe ulaşmak için yeni yollar aramayı kapsıyor.
Zor Duyguları Bastırmak Kaçınmaya Yol Açabiliyor
Psikolojik esnekliğin faydalarına ilişkin farklı araştırmaların değerlendirildiği geniş kapsamlı bir analizde, daha yüksek esneklik puanlarının genel olarak daha iyi ruh sağlığıyla bağlantılı olduğu görüldü.
Araştırmaya göre zor duyguları kabul etmek, insanların gerçekliği yok saymak yerine harekete geçmesine yardımcı olabiliyor. Buna karşılık, her koşulda olumlu düşünmeye çalışmak kişinin yaşadığı sorundan uzaklaşmasına ve kaçınma davranışına yönelmesine neden olabiliyor.
Bu yaklaşım, öfke veya korkunun mutlaka ortadan kaldırılması gerektiğini savunmuyor. Esas mesele, bu duyguların varlığını kabul ederken kararların yalnızca tek bir duygunun etkisiyle alınmaması.
Duygusal Çeviklik Duyguları Veri Olarak Görüyor
Psikolog Susan David, bu anlayışı “duygusal çeviklik” kavramıyla açıklıyor. David’e göre duygusal çeviklik, korku, öfke ve kıskançlık gibi zor hislerin yanı sıra neşe, minnettarlık ve iyimserlik gibi duyguları da bütünüyle deneyimleyebilmeyi ifade ediyor.
Buradaki amaç, herhangi bir duygunun davranışları tek başına yönlendirmesine izin vermemek. David, insanların duyguları “iyi” veya “kötü” diye sınıflandırmak yerine onları veri olarak değerlendirmesini öneriyor.
Bir kişi kendisini yalnız hissediyorsa, bu duyguyu bastırmak veya sahip oldukları için sürekli minnet duyması gerektiğini düşünmek önemli bir sinyali görmezden gelmesine yol açabilir. Bunun yerine, “Bu duygu neye işaret ediyor?” sorusu sorulabilir.
Yalnızlık hissinin altında yakınlık ve ait olma ihtiyacı olduğunu fark etmek, yeni insanlarla tanışmak için evden çıkmaya yöneltebilir. Bu, her şey yolundaymış gibi davranmaktan ya da koşulların kendiliğinden düzelmesini beklemekten farklı bir tutumdur.
İş Hayatında Psikolojik Esnekliğin Rolü
Yönetici asistanı Janette’in deneyimi de duyguların işaret olarak değerlendirilmesine örnek oluşturuyor. Başka bir ülkede bulunan bir CEO için evden ve uzaktan çalışmaya başladığında, yeni işinden en başından itibaren hoşlanmadığını ve zamanının önemli bir bölümünü ağlayarak ya da başka bir iş arayarak geçirdiğini anlatıyor.
Bir arkadaşıyla yaptığı konuşmanın ardından sorunun yöneticisi veya iş yükü olmadığını fark ediyor. Asıl güçlük, tek başına çalışmanın kendisine uygun olmaması ve iş yerindeki sosyal ortamın sınırlı kalması.
Şirket kültürünü değiştiremeyeceği için yerel bir ortak çalışma alanına kaydoluyor. Böylece her gün konuşabileceği ve öğle yemeği yiyebileceği bir topluluğa katılıyor. Janette, bu değişiklikten sonra işini sevdiğini belirtiyor.
Bu örnek, rahatsızlığın yalnızca ortadan kaldırılması gereken bir sorun olarak görülmediğinde, kişinin ihtiyaçlarını anlamasına yardımcı olabileceğini gösteriyor. Duygunun kendisi çözüm sunmuyor; fakat hangi koşulların değişmesi gerektiğine dair bir ipucu sağlayabiliyor.
