NAZA belgeseli, İsrail ordusunda görev yapmış 24 kişinin Gazze’de sivillere yönelik operasyonlarda kullanıldığı öne sürülen gizli sistemlere ilişkin tanıklıklarını gündeme getirdi. Yuval Abraham ve Rachel Szor’un yönettiği film, perşembe günü Venedik Uluslararası Film Festivali’nde Altın Aslan için yarışan tek belgesel olarak gösterildi.
Yapım, İsrailli askerî ve istihbarat görevlilerinin gözetleme, hedef belirleme ve uzaktan saldırı süreçlerine dair anlatımlarını bir araya getiriyor. Katılımcılar, kamuoyu önünde konuşmanın taşıdığı risk nedeniyle isimlerini açıklamadı; röportajlar geceleri Tel Aviv’deki çatılarda çekildi. Filmde kimliklerini gizlemek için konuşmacıların görüntüleri ve sesleri dijital olarak değiştirildi.
NAZA Belgeselinde Anlatılan Askerî Sistemler
Filmin adı, İsrail ordusunda bir askerî saldırıda hayatını kaybetmesi beklenen sivilleri örtmeceli biçimde tanımlamak için kullanılan bir askerî kısaltmadan geliyor. Belgeselde, çok sayıda düşük rütbeli Hamas hedefini tespit etmek üzere geliştirildiği belirtilen yapay zekâ tabanlı sistemler de ele alınıyor.
Tanıklıklara göre bu hedeflerin bazıları geceleri evlerinde vuruluyor, saldırıların aile üyelerini de etkileyeceği biliniyordu. Filmde, hedeflerin yerini belirlemek amacıyla telefonların ele geçirildiği ve kişilerin eşleri ile çocuklarıyla yaptığı konuşmaların, saldırıdan kısa süre önce gizlice dinlendiği yönündeki anlatımlar yer alıyor.
Belgesel, İsrail ordusunun sakinlerin yüzde 25’ine kadarının hâlâ evlerinde bulunabileceğini tahmin ettiği mahallelerin yok edilmesine ilişkin birinci ağızdan ifadeler de içeriyor. Sivillerin evlerinin sistematik biçimde yakılması ve bir gıda dağıtım noktasında sivillerin hayatını kaybetmesi de filmde aktarılan başlıklar arasında.
Röportaj verenlerden bazıları, doğrudan İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun ofisine bağlı gizli bir istihbarat biriminde çalıştığını söyledi. Bu kişilerden biri, görevlerinin “barışı engellemek” olduğunu ifade etti.
Yönetmenlerden Filmin Amacına İlişkin Açıklama
Yuval Abraham ve Rachel Szor, yönetmen açıklamasında filmi, İsrailli sinemacılar ve gazeteciler olarak ülkelerinin sorumlu tutulduğu Filistinli sivillerin toplu biçimde hayatını kaybetmesinin arkasındaki sistemleri inceleme zorunluluğu hissettikleri için yaptıklarını belirtti.
Yönetmenler, yapımın odağının “kurallara aykırı hareket eden askerlerin işlediği münferit savaş suçları” olmadığını vurguladı. Açıklamaya göre film; emirleri, politikaları, kabul gören uygulamaları, bu uygulamaları mümkün kılan dili ve mantığı inceliyor. Abraham ve Szor, odağı “sistem ve onun çarkları” sözleriyle tanımladı.
Belgeselin yapımcılığını James Wilson üstlendi. Yürütücü yapımcı koltuğunda ise Oscar ödüllü The Zone of Interest filminin ekibinde de yer alan Jonathan Glazer bulunuyor.
NAZA, Önceki Araştırmalara Dayanıyor
NAZA, İsrail-Filistin yayını +972 Magazine, İbranice yayın yapan Local Call ve Guardian tarafından 2023 ile 2025 yılları arasında yayımlanan araştırmalarda ortaya konan bilgilere dayanıyor. Gizli gazetecilik kaynaklarının güvenliği nedeniyle film sıkı koruma altında hazırlandı ve içeriği Venedik’teki prömiyer öncesinde saklı tutuldu.
Guardian’ın soruşturmalar sorumlusu ve filmin yürütücü yapımcılarından Paul Lewis, yapımı İsrail askerî istihbaratının Gazze’de kullandığı sistemleri ortaya çıkarmak ve doğrulamak için yürütülen yıllar süren çalışmanın sonucu olarak nitelendirdi.
Venedik Film Festivali’nin sanat yönetmeni Alberto Barbera ise prömiyer öncesinde NAZA’yı “gerçekten çığır açıcı” ve siyasi açıdan etkili bir çalışma olarak tanımladı. Barbera, İsrailli istihbarat ve ordu görevlilerini konuşmaya ikna etmenin üç yıl sürdüğünü söyledi.
