Modern ekonomi tarihinin en sarsıcı enerji krizlerinden biri olarak kayıtlara geçen İran savaşı, küresel piyasalarda tam anlamıyla bir yıkıma yol açtı. Reuters tarafından yapılan analizler ve Kpler verileriyle desteklenen hesaplamalar, çatışmaların başladığı günden bu yana piyasadan silinen ham petrolün maliyetinin 50 milyar doları aştığını ortaya koyuyor. Yaklaşık 50 gündür devam eden bu kriz, sadece enerji fiyatlarını tırmandırmakla kalmadı, aynı zamanda küresel arz güvenliğinde modern tarihin en büyük kırılmasını yarattı.
Piyasadan Silinen 500 Milyon Varilin Çarpıcı Boyutu
Krizin patlak verdiği şubat ayı sonundan bu yana, küresel arz zincirinden yaklaşık 500 milyon varil ham petrol çekildi. Bu devasa kaybın ne anlama geldiğini somutlaştıran uzmanlar, piyasadan yok olan bu miktarın dünya ekonomisi üzerindeki etkisini şu çarpıcı verilerle özetliyor:
- Dünya genelindeki tüm kara ulaşımının 11 gün boyunca tamamen durmasına,
- Küresel havacılık faaliyetlerinin 10 hafta boyunca kesilmesine,
- Dünya ekonomisinin 5 gün boyunca hiç petrol olmadan çalışmasına eşdeğer bir kayıp yaşandı.
Ayrıca bu miktar, ABD ordusunun yaklaşık 6 yıllık yakıt ihtiyacını karşılayabilecek ya da küresel deniz taşımacılığını 4 ay boyunca kesintisiz yürütebilecek bir enerji büyüklüğüne karşılık geliyor.
Körfez Bölgesinde Üretim Hattı Tamamen Çöktü
Savaşın merkez üssü olan Körfez ülkelerinde üretim kapasitesi adeta yerle bir oldu. Mart ayı verilerine göre, bölgedeki Arap ülkeleri günlük ortalama 8 milyon varil üretim kaybı yaşadı. Bu miktar, dünyanın en büyük petrol devleri olan Exxon Mobil ve Chevron’un toplam üretim kapasitesine denk geliyor.
Jet yakıtı ihracatında yaşanan düşüş ise sivil havacılık sektörünü derinden sarstı. Şubat ayında 19,6 milyon varil olan ihracat rakamı, Mart ve Nisan aylarında toplamda sadece 4,1 milyon varile kadar geriledi. Bu devasa azalmanın, New York ile Londra arasında yapılacak 20 bin gidiş-dönüş uçuşunun yakıtına eşdeğer olduğu hesaplanıyor.
Küresel Ekonomiye 50 Milyar Dolarlık Fatura
Çatışmalar süresince petrol fiyatlarının varil başına ortalama 100 dolar bandında sabitlenmesi, üretilmeyen petrolün toplam maliyetini 50 milyar dolar seviyesine taşıdı. Bu rakamın büyüklüğünü anlamak için yapılan kıyaslamalar krizin vehametini gözler önüne seriyor:
- Almanya’nın yıllık gayrisafi yurtiçi hasılasının (GSYH) yaklaşık %1’ine denk geliyor.
- Estonya veya Letonya gibi Avrupa ülkelerinin toplam yıllık ekonomik büyüklüğüne eşit bir değer ifade ediyor.
Enerji Altyapısındaki Hasarın Onarılması Yıllar Alabilir
Krizin etkileri sadece günlük üretim rakamlarıyla sınırlı kalmıyor; bölgedeki fiziksel altyapıda yaşanan tahribat uzun vadeli bir karanlık tablo çiziyor. Kuveyt ve Irak’taki ağır petrol sahalarının yeniden tam kapasiteyle çalışmaya başlamasının en az 4-5 ay süreceği öngörülüyor. Bu durum, yaz aylarında küresel stokların kritik seviyelere inmeye devam edeceği anlamına geliyor.
Öte yandan, Katar’daki Ras Laffan LNG tesislerinde yaşanan teknik sorunlar ve bölge genelindeki rafineri hasarları, enerji arzının eski dengesine kavuşmasının yıllar alabileceğini gösteriyor. Uzmanlar, İran savaşının küresel enerji haritasında kalıcı bir kırılma yarattığı ve “ucuz enerji” döneminin bu krizle birlikte tamamen sona ermiş olabileceği konusunda hemfikir.
Kaynak: Oksijen
