New York Times yazarı Li Yuan, Trump döneminde ABD’de yaşanan gelişmeleri Çin’deki baskıcı yönetimle kıyasladı. Özellikle Jimmy Kimmel’ın programının askıya alınması, Amerikalılar için ifade özgürlüğünün kırılganlığını gözler önüne serdi.
Çin’den göç eden bir avukat, “Talk show sunucuları başkanla dalga geçebildiği sürece demokrasi güvende” diyerek bu programların önemine dikkat çekmişti. Ancak Trump’ın tehditkar açıklamaları ve medyaya uygulanan baskılar, bu güvenin giderek zayıfladığını gösteriyor.
Çin’in Geçmişinden Dersler
Yuan, Çin’in ifade özgürlüğü tarihinden önemli dersler çıkarmak gerektiğini belirtiyor. 1990’larda ve 2000’lerde sansür olsa da kısmi özgürlük alanları mevcuttu. Ancak Şi Cinping’in 2012’de iktidara gelmesiyle bu alan hızla daraldı.
Şi döneminde:
- Gazeteler sansür altına alındı.
- İnternet sıkı bir kontrol mekanizmasına bağlandı.
- Medyanın yalnızca “Parti’yi sevmesi ve hizmet etmesi” gerektiği ilan edildi.
- Eleştiren gazeteciler ve sanatçılar tutuklandı.
- Winnie-the-Pooh görselleri bile yasaklandı çünkü Şi’ye benzetildi.
Trump ve Çin Arasındaki Benzerlikler
Li Yuan’a göre ABD, hâlâ anayasal korumalar ve bağımsız yargı sayesinde Çin’den farklı bir konumda. Ancak Trump yönetiminin saldırgan söylemleri, demokratik bariyerlerin nasıl aşındırılabileceğini gösteriyor.
Kimmel’ın askıya alınması, muhafazakar aktivist Charlie Kirk’ün öldürülmesi sonrası yapılan spekülatif yorumlara bağlansa da, Çin’deki sansür pratiklerine aşina olanlar için bu durum alarm zili olarak algılandı.
Çinli sosyal medya kullanıcıları da benzer tepkiler verdi. Weibo’da yapılan bir yorumda, “Trump’ı Çin’de mi eğitmişler?” ifadeleri dikkat çekti. Resmi Xinhua Ajansı’nın paylaşımlarına ise “ABD giderek diktatörlüğe benziyor” yorumları yapıldı.
Özgürlüklerin Aşınma Tehlikesi
Li Yuan’ın yazısına göre ifade özgürlüğü genellikle tek bir hamlede yok edilmez. Aksine, küçük adımlarla aşınır ve zamanla sessizlik normalleşir. Bu süreçte toplumun alışması, daha büyük baskıların önünü açar.
ABD henüz tek partili bir devlet olmaktan uzak. Ancak Çin örneği, tepeden inmeci baskıların ve otosansürün zaman içinde nasıl nefes aldırmayan bir kontrol sistemine dönüştüğünü açıkça ortaya koyuyor.
