Portekiz zeytin ağaçları, tahmini yaşları iki bin yılı aşan yüzlerce örnekle dikkat çekiyor. Trás-os-Montes ve Alto Douro Üniversitesi (UTAD) tarafından yürütülen çalışmalar, Alentejo bölgesindeki bir ağacın 3.700 yıldan daha yaşlı olabileceğini ortaya koyuyor.
Vidigueira’daki Herdade do Peso arazisinde bulunan ve “Oliveira do Peso” adıyla bilinen ağacın yaşı, 2021’de yapılan değerlendirmeye göre 3.700 yıldan fazla. Bu tahmin, UTAD araştırmacıları ile 2007’den bu yana birlikte çalışan Oliveiras Milenares şirketinin yaş belirleme çalışmaları kapsamında elde edildi.
Oliveira do Peso, Portekiz’in en yaşlı adaylarından biri
Oliveira do Peso, 2024 Portekiz Yılın Ağacı yarışmasında da aday gösterildi ve ulusal yarışmayı üçüncü sırada tamamladı. Yarışmanın galibi, Portekiz’i Avrupa’daki eşdeğer organizasyonda temsil etme hakkı kazandı.
Arazinin açıklamasında ağacın adaylığı, Herdade do Peso’daki “en yaşlı bin yıllık zeytin ağacı” olmasıyla gerekçelendirildi. Aynı ovada yer alan zeytin ağaçlarının toplam yaşının 7.000 yılı aştığı belirtildi.
Bu keşiften önce ülkenin en yaşlı zeytin ağacı olabileceği düşünülen örnek, Abrantes belediyesindeki “Oliveira do Mouchão” idi. UTAD’ın Ekim 2018 tarihli açıklamasına göre bu ağacın yaşı o dönemde 3.350 yıl olarak hesaplandı.
UTAD, 2022’nin başında Oliveira do Mouchão’nun gövdesi zamanın tahribatıyla yıpranmış olmasına rağmen zeytin üretmeye devam ettiğini bildirdi. Ağaç, 2022 Avrupa Yılın Ağacı yarışmasının adayları arasında yer aldı; Portekiz’deki ulusal yarışmada beşinci olduğu için Avrupa düzeyindeki yarışmada ülkeyi temsil edemedi.
Zeytin ağaçlarının yaşı nasıl hesaplanıyor?
UTAD araştırmacılarının geliştirdiği ve patenti alınan yöntem, ağacın yaşıyla gövdesinin çapı, yüksekliği ve çevresi gibi özellikleri ilişkilendiren matematiksel bir modele dayanıyor. Oliveiras Milenares ile iş birliği içinde uygulanan yöntem, Portekiz’in yanı sıra başka ülkelerdeki çok sayıda ağacın yaşını tahmin etmek için kullanıldı.
Portekiz’de başka bin yıllık zeytin ağaçları da var
Loures belediyesindeki Santa Iria de Azóia’da bulunan bir zeytin ağacının yaşı, UTAD’ın analizinde yaklaşık 2.850 yıl olarak hesaplandı. Évora bölgesindeki Monsaraz’da ise birkaç bin yıllık zeytin ağacı bulunuyor; bunlardan birinin yaklaşık 2.450 yaşında olduğu belirtiliyor.
Oliveiras Milenares ve UTAD’ın çalışmaları Estremoz, Montemor-o-Novo, Lagoa, Beja, Vilamoura, Évora ve Porto’daki Serralves Parkı gibi farklı bölgelerde de örnekleri kapsıyor. Üniversite, İspanya ve Fransa’da da yaş belirleme çalışmaları için davet edildiğini, Menorca Adası’nda 2.300 yıldan daha yaşlı bir zeytin ağacının belgelendiğini aktarıyor.
Oliveira do Peso, bu örnekler arasında 3.700 yılı aşan tahmini yaşıyla öne çıkıyor. Ağacın yaşı, gövde özelliklerini temel alan bilimsel model üzerinden yapılan 2021 tarihli değerlendirmeye dayanıyor.
