Çin’in kalabalık sokaklarında sipariş yetiştirmek için yıllardır pedal çeviren Wang Jibing, teslimatlar arasında kâğıt parçalarına, eski sigara paketlerine ve telefonuna kaydettiği dizelerle ülkenin en saygın edebiyat ödüllerinden birine ulaştı. 56 yaşındaki yemek dağıtım kuryesi, 2024’te yayımlanan Alçak Uçuş adlı şiir kitabıyla dokuzuncu Lu Xun Edebiyat Ödülü kapsamında verilen şiir ödülünün sahiplerinden biri oldu.
Çin Yazarlar Birliği tarafından düzenlenen ödülün sonuçları 15 Temmuz 2026’da açıklandı. Yedi farklı kategoride toplam 35 eserin ödüllendirildiği seçkide Alçak Uçuş, şiir alanında seçilen beş kitaptan biri olarak yer aldı. Böylece Wang Jibing, günlük hayatını ağır çalışma koşulları altında sürdüren bir yemek kuryesiyken Çin’in ulusal düzeydeki en önemli edebiyat başarılarından birine imza attı.
Ancak onun hikâyesini dikkat çekici hale getiren yalnızca aldığı ödül değil. Wang Jibing, edebiyat çevrelerinden gelen imkânlarla yetişmiş profesyonel bir yazar değil; çocuk yaşta eğitimini bırakmak zorunda kalan, hayatının büyük bölümünü inşaatlarda, sokak tezgâhlarında ve farklı geçici işlerde çalışarak geçiren bir emekçi. Buna rağmen edebiyattan hiçbir zaman vazgeçmedi ve yaşadığı hayatı şiirin merkezine taşıdı.
Teslimatlar Arasında Yaklaşık 6 Bin Şiir Yazdı
Kasım 1969’da doğan Wang Jibing, ailesinin ekonomik koşulları nedeniyle eğitimini genç yaşta bırakmak zorunda kaldı. Yıllar boyunca inşaat işçiliği, kum çıkarma, seyyar satıcılık ve atık toplama gibi farklı işlerde çalıştı. Daha sonra eşiyle birlikte Jiangsu eyaletindeki Kunshan kentine yerleşti ve geçimini sağlamak amacıyla yemek dağıtım kuryeliğine başladı. Resmî yerel kaynaklar kuryelik kaydını 2018’e, bazı yayınlar ise aktif olarak çalışmaya başladığı dönemi 2019’a tarihlendiriyor.
Sipariş beklediği, asansör önlerinde zaman geçirdiği veya müşterilere ulaşmaya çalıştığı kısa aralıklar, zamanla onun yazı masasına dönüştü. Yanında defter bulunmadığında aklına gelen dizeleri kâğıt parçalarına, eski gazetelere, sigara paketlerine, hatta kıyafetlerinin üzerine kaydetti. Yıllar içerisinde yaklaşık 6 bin şiir yazan Wang Jibing, kurye olarak Kunshan sokaklarında 150 bin kilometreden fazla yol katetti.
Bu üretim, gündelik hayatın dışında kurulmuş romantik bir edebiyat hikâyesinden çok uzaktı. Çünkü Wang Jibing, şiirlerini boş zamanlarında değil, teslimat sürelerinin ve uygulama baskısının arasında yazdı. Onun dizelerinde siparişi geciken müşteriler, kapanmak üzere olan asansörler, yağmurlu sokaklar, trafik ışıkları ve zamanla yarışan insanların sessiz öfkesi yer aldı.
Acele Eden İnsan Şiiri Hayatını Değiştirdi
Wang Jibing’in geniş kitleler tarafından tanınmasını sağlayan eser, 2022’de internette yayılan Acele Eden İnsan adlı şiiri oldu. Şiirin ortaya çıkışında, yanlış adres bilgisi nedeniyle defalarca farklı binalara gitmek zorunda kaldığı ve ardından müşteri tarafından aşağılandığı zorlu bir teslimat deneyimi bulunuyordu.
Siparişi yetiştirmek için aynı bölgede birkaç kez adres arayan kurye, teslimatın sonunda teşekkür yerine kırıcı sözlerle karşılaştı. Üstelik olumsuz değerlendirme ve sistem kaynaklı yaptırımlarla da mücadele etmek zorunda kaldı. Yaşadığı öfkeyi doğrudan tartışmaya dönüştürmek yerine şiire aktaran Wang Jibing, zaman baskısı altında yaşayan kuryelerin mevsimleri değil, yalnızca bir sonraki teslimat noktasını görebildiğini anlattı. Şiir, Temmuz 2022’de sosyal medyada paylaşıldıktan sonra milyonlarca kişiye ulaştı.
Bu ilginin ardından eserleri daha geniş bir okuyucu kitlesiyle buluşmaya başladı. Wang Jibing, 2023’te Acele Eden İnsan: Bir Kuryenin Şiirleri adlı kitabıyla Zijinshan Edebiyat Ödülü’nü kazandı. Bir yıl sonra yayımlanan Alçak Uçuş ise onu Çin edebiyatının en üst düzey ödüllerinden birine taşıdı.
Alçak Uçuş Yüzlerce Kuryenin Hikâyesini Taşıyor
Alçak Uçuş, yalnızca Wang Jibing’in kişisel anılarından oluşmuyor. Şair, kitabı hazırlarken 140’tan fazla yemek dağıtım çalışanıyla görüştü ve 60’ın üzerinde anket gerçekleştirdi. Böylece farklı kuryelerin çalışma koşullarını, korkularını, aile ilişkilerini ve günlük hayatta karşılaştıkları sorunları şiire dönüştürdü.
Kitaptaki şiirlerden biri, tek koluyla çalışmayı sürdüren bir kuryenin direncine odaklanıyor. Bir başka şiir, trafik kazasında sekiz kaburgası kırılan dağıtım çalışanını anlatıyor. Ayrıca yedi siparişi birden geciktiği için yer altı geçidinin çıkışında ağlayan bir kuryenin yaşadıkları da kitabın gerçek hayattan beslenen hikâyeleri arasında bulunuyor.
Dolayısıyla Alçak Uçuş, dışarıdan yalnızca hızlı teslimat hizmeti olarak görülen sektörün görünmeyen tarafını açığa çıkarıyor. Kitap, müşterilerin birkaç dakikalık gecikme olarak değerlendirdiği durumların arkasında trafik kazaları, yanlış adresler, teknik sorunlar ve yoğun performans baskısı bulunabileceğini hatırlatıyor.
Eserin adında kullanılan “alçaktan uçmak” ifadesi de bu yaklaşımı simgeliyor. Wang Jibing, toplumun alt gelir gruplarında yaşayan insanların mücadelesini başarısızlık olarak değil, başka türlü bir yükseliş biçimi olarak ele alıyor. Böylece şiir, büyük kahramanlık anlatıları yerine gündelik hayatı sürdürebilmenin sessiz direncine odaklanıyor.
Ödülü Kazanmasına Rağmen Kuryeliği Bırakmayacak
Lu Xun Edebiyat Ödülü için aday gösterildiğini öğrendiğinde yoğun baskı hissettiğini söyleyen Wang Jibing, sonuçlar açıklanana kadar büyük bir gerginlik yaşadığını belirtti. Ödülü kazandığını öğrendiğinde ise ilk olarak rahatladığını, ardından sevindiğini anlattı.
Bununla birlikte, kazandığı ödülün hayatını bütünüyle değiştirmesine izin vermek istemiyor. Wang Jibing, sonuçların açıklanmasının ardından en çok yeniden teslimata çıkmayı istediğini söyledi. Çalışmaya ve şiir yazmaya devam edeceğini belirten kurye, gerçek hayatla bağını korumanın üretimi açısından vazgeçilmez olduğunu vurguladı.
Bu karar, onun kuryeliği yalnızca geçimini sağlayan bir iş olarak görmediğini de ortaya koyuyor. Sokaklarda karşılaştığı insanlar, apartman girişlerinde yaşadığı kısa diyaloglar ve teslimat sırasında gözlemlediği hayatlar, şiirlerinin ana kaynağını oluşturuyor. Bu nedenle işi bırakmak, aynı zamanda yazı dünyasını besleyen gerçeklikten uzaklaşmak anlamına gelebilir.
Lu Xun Edebiyat Ödülü Neden Önemli?
Modern Çin edebiyatının en etkili isimlerinden Lu Xun’un adını taşıyan Lu Xun Edebiyat Ödülü, ülkedeki en yüksek itibara sahip edebiyat ödülleri arasında gösteriliyor. İlk değerlendirmesi 1997’de gerçekleştirilen organizasyon, dört yılda bir düzenleniyor.
Ödül kapsamında orta uzunlukta roman, kısa öykü, röportaj ve kurgu dışı anlatı, şiir, deneme, edebiyat eleştirisi ve çeviri olmak üzere yedi farklı alanda eserler değerlendiriliyor. Dokuzuncu seçki, 1 Ocak 2022 ile 31 Aralık 2025 tarihleri arasında yayımlanan yapıtları kapsadı.
Wang Jibing’in başarısı, bu nedenle yalnızca popüler bir sosyal medya hikâyesi olarak değerlendirilmiyor. Onun ödüle ulaşması, işçi sınıfından gelen yazarların ve gündelik emeği konu alan eserlerin Çin’in ana akım edebiyat kurumlarında daha görünür hale geldiğini gösteriyor.
Çin’de İşçi Edebiyatı Daha Fazla İlgi Görüyor
Son yıllarda Çin’de fabrikalarda, depolarda ve dağıtım sektöründe çalışan kişilerin yazdığı eserler geniş bir okuyucu kitlesine ulaşıyor. Eski kurye Hu Anyan’ın farklı işlerde yaşadığı deneyimleri anlattığı Pekin’de Paket Dağıtıyorum adlı kitabı, 2023’te yayımlandıktan sonra çok satanlar arasına girdi ve farklı dillere çevrildi.
Bu eserlerin gördüğü ilgi, okuyucuların yalnızca kurmaca kahramanların değil, ekonomik dönüşümün içinde ayakta kalmaya çalışan gerçek insanların hikâyelerine de yöneldiğini gösteriyor. Üstelik bu metinler çalışma hayatını dışarıdan gözlemleyen yazarların yorumları yerine, sistemin doğrudan içinde bulunan kişilerin deneyimlerini aktarıyor.
Wang Jibing’in Lu Xun Edebiyat Ödülü’nü kazanması, sokakta, trafikte ve teslimat aralarında doğan şiirlerin edebiyatın merkezine ulaşabileceğini kanıtladı. Onun hikâyesi bir gecede gelen tesadüfi başarının değil; ekonomik zorluklara, ağır çalışma şartlarına ve sınırlı eğitim imkânlarına rağmen yıllarca sürdürülen üretimin sonucu oldu.
Pedal çevirmeye devam eden Wang Jibing, artık yalnızca sipariş değil, Çin’deki milyonlarca emekçinin duygularını ve görünmeyen hikâyelerini de okuyuculara ulaştırıyor.
Kaynak: BBC
