Hukukçu kimliğiyle tanınan, aynı zamanda ekonomi ve finans dünyasının güçlü aktörlerinden Raiz Holding’in Yönetim Kurulu Başkanı olan Dr. Sedat Gökşan, bundan böyle PEKY okurlarıyla buluşuyor.
Her hafta ekonomi, iş dünyası, hukuk, insan ve hayvan hakları ekseninde keskin analizler, sert sorular ve cesur cevaplarla karşınızda olacak.
Gökşan, ilk yazısında küresel ticaretin altını üstüne getiren Trump tarifelerini masaya yatırıyor. Ama bu kez konu sadece çelik, otomobil ya da Çin değil; penguenler de başrolde…
********
Bir zamanlar tarifeler, ekonomi kitaplarında kalan bir ayrıntı gibiydi. Bugün ise dünyanın kaderini belirleyen gerçek bir silaha dönüştü. ABD Başkanı Donald Trump, yeni tarifelerle sadece Çin’i, Avrupa’yı ya da Japonya’yı değil, dünyadaki en ıssız adaları bile hedef aldı. Evet, yanlış duymadınız: Heard Adası ve McDonald Adaları, yani üzerinde insan bile yaşamayan, yalnızca penguenlerin mesken tuttuğu o donmuş adalar bile Trump’ın tarife listesine girdi.
Trump İçin Tarife Artık Sadece Bir Vergi Değil
Trump, tarife kelimesini basit bir vergi gibi değil, dünya ekonomisine yön veren bir manivela gibi görüyor. Yıllardır tekrar ettiği gibi, bu onun gözünde bir tercih değil, bir strateji. Şimdi bu strateji %10‘luk bir taban tarife ile başladı, Çin’e %54, Avrupa’ya %20, Vietnam ve Kamboçya gibi ülkelere ise %40’ı aşan oranlarla genişletildi. Üstelik bu sadece bir başlangıç.
Peki bu ne anlama geliyor? Dünyada ucuz ithalatla dönen koca bir sistemin, bir anda fren yapması. Otomotivden içeceğe, çelikten yarı iletkene, dünya ekonomisinin sinir uçlarına doğrudan müdahale.
Zincirleme Etki: İthalatçıdan Son Tüketiciye, Herkes Bu Oyunun İçinde
Bu tür tarifeler, kulağa sadece ithalatçının sorunu gibi gelebilir. Ama zincir öyle bir çalışıyor ki, en sonunda marketteki zeytinyağına, arabaya, ayakkabıya kadar her ürün etkileniyor. Üstelik bu defa sadece fiyatlar yükselmiyor; küresel tedarik zincirleri çözülüyor. Bir araba parçası bazen beş farklı ülkeye girip çıkarken, artık her geçişte vergiye çarpacak.
Amerika’nın iç piyasası da bundan muaf değil. Hatta en büyük darbeyi, bizzat Trump’ın “korumak” istediği Amerikalı tüketiciler görecek. Zaten ekonomistler, yeni tarifelerin otomobil fiyatlarına en az 4.000-10.000 dolar ek yük bindireceğini açık açık söylüyor.
Peki Penguenler Ne Alaka?
İşte burası, Trump ekonomisinin o “Trumpvari” tarafını gösteriyor. Heard ve McDonald Adaları gibi, üzerinde insan yaşamayan, ekonomisi olmayan, sadece penguenler, deniz kuşları ve bilim insanlarının uğradığı bir yer bile tarifeden nasibini aldı. ABD, Avustralya’nın bu dış bölgesine %10 tarife koydu. Avustralya Başbakanı bile “Dünyada artık hiçbir yer güvenli değil” diyerek olaya hem şaşkınlık hem ironiyle tepki verdi.
Peki neden? Çünkü bu adalar, ABD’nin gözünde sadece Avustralya‘nın bir parçası değil, ayrı birer “gümrük bölgesi” olarak listede yer aldı. Bu da bize şunu gösteriyor: Trump, tarifeyi sadece büyük oyunculara değil, radarına giren herkese yöneltiyor. Gerçekten de dünyada, üzerinde sadece penguenlerin yaşadığı bir yere bile vergi koyabilen bir ekonomi yaklaşımıyla karşı karşıyayız.
Küresel Düzen Çatırdıyor
Tüm bunlar olurken, AB, Çin, Japonya ve daha birçok ülke misilleme tarifeleri hazırlıyor ama dağınık. Trump ise çoktan oyunu kurmuş durumda. Sadece ekonomi değil, diplomasi de çatırdıyor. NATO müttefiklerinden ticaret partnerlerine kadar, herkes yeni bir oyun planı yapmak zorunda. Bu bir ticaret savaşı değil; bu, Trump’ın dünyayı yeniden tasarladığı bir satranç hamlesi.
Seçim Ekonomisinin Tadında Bir Kaos
Trump, seçime giderken “Amerika’yı yeniden büyük yapacağız” diyerek seçmenine basit bir mesaj vermişti: “Ben Amerikan işçisini koruyorum.” Ama masanın diğer tarafında, fiyat artışları, iş kayıpları ve küresel bir belirsizlik var. O yüzden mesele sadece ABD-Çin, ABD-AB gerilimi değil; bu artık, dünyanın neresinde yaşıyor olursanız olun, cüzdanınıza dokunacak bir hikâye.
Ve evet…
Bu hikâyenin içinde penguenler bile var.
