İngiltere hükümetinin yapay zekâ şirketlerine telifli içerikleri izin almadan kullanma yetkisi tanıyan planları, bir kez daha Lordlar Kamarası tarafından reddedildi. Parlamento’nun üst kanadı, hükümetin karşı çıkmasına rağmen AI şirketlerinin kullandıkları telifli içerikleri açıklamasını zorunlu kılan bir değişikliği veri yasasına ekleyerek onayladı.
Bu gelişme, sanatçılar, yazarlar ve kültür kurumları tarafından uzun süredir dile getirilen telif hakkı endişelerinin yasama sürecine açıkça yansıdığı önemli bir dönemece işaret ediyor.
Kidron Değişikliği Kabul Edildi
Bağımsız üye Lady Beeban Kidron tarafından sunulan önerge, 272 oyla kabul edilirken yalnızca 125 oyla reddedildi. Söz konusu değişiklik, AI modellerinde hangi telifli içeriklerin kullanıldığının kamuya açıklanmasını şart koşuyor. Yasa şimdi tekrar Avam Kamarası’na dönecek. Eğer hükûmet bu değişikliği iptal ederse, gelecek hafta Lordlar Kamarası ile yeni bir yasal çatışma daha yaşanabilir.
Lady Kidron, yasa değişikliğini savunurken şu ifadeleri kullandı:
“Teknoloji karşıtı değiliz. Ancak yapay zekâyı eserlerimizle ücretsiz inşa edip, sonra o sistemleri tekrar bize kiralamalarını reddediyoruz. Bu, Britanya ekonomisine topyekûn bir saldırıdır.”
Sanatçılardan Ortak Direniş
Oylama öncesinde, aralarında Paul McCartney, Jeanette Winterson, Dua Lipa ve Royal Shakespeare Company’nin de bulunduğu yüzlerce sanatçı ve kurum, Başbakan’a açık bir mektup yazarak uyarıda bulundu. Mektupta, hükûmetin “birkaç güçlü teknoloji şirketi” uğruna Britanyalı yaratıcıların emeğini feda ettiği vurgulandı.
Sanatçılar, özellikle ABD merkezli teknoloji devlerinin, izinsiz içerik kullanımıyla AI modellerini geliştirerek kültürel ve ekonomik sömürüye yol açtığını dile getiriyor.
Hükümetin Önerdiği Sistem Ne?
Hükûmet, yapay zekâ şirketlerine telifli içerikleri kullanma izni verirken, içerik sahiplerine “kullanılmak istemediklerini beyan etme” hakkı tanıyan bir opt-out sistemi öneriyor. Ancak bu yaklaşım, uygulanabilirliği düşük, hantal bir çözüm olarak değerlendiriliyor.
Öte yandan, hükümetin veri yasası kapsamında yaptığı ilk taviz ise, teklifin ekonomik etkilerini değerlendirecek bir etki analizine onay vermek oldu. Teknoloji Bakanı Peter Kyle’a yakın bir kaynak, artık “opt-out” modelinin tek seçenek olmadığını, farklı alternatiflerin de değerlendirildiğini ifade etti.
Kültür Endüstrisi Ekonomik Tehdit Altında
Lady Kidron’un da vurguladığı gibi, İngiltere’nin yaratıcı endüstrisi yılda 120 milyar sterlinlik bir ekonomik hacme sahip. Bu sektör sadece ekonomik açıdan değil, aynı zamanda ulusal kimlik, kültür ihracatı ve sanatsal özgünlük açısından da kritik bir önemde. Yapay zekâ şirketlerinin içerikleri izinsiz kullanması, bu sektöre yönelik hem maddi hem etik bir tehdit oluşturuyor.
Teknolojiye Karşı Değil, Adaletsizliğe Karşı Duruş
Lordlar Kamarası’nın bu kararı, teknolojik gelişmeye karşı olmakla değil, büyük teknoloji şirketlerinin sorumluluktan muaf tutulmasına karşı durmakla ilişkilendiriliyor. Yaratıcı sektörün talebi, yapay zekânın gelişmesini engellemek değil; bu gelişimin etik, adil ve hesap verebilir temellere dayanması.
