Nepal-Tibet felaketi, binlerce metre yükseklikten nehre düşen büyük bir buz kütlesinin ardından yaşanan ani su ve enkaz akışıyla bağlantılı olabilir. En az 353 kişinin hayatını kaybettiği, aralarında yabancılar ve hacıların da bulunduğu 1.300’den fazla kişinin kaybolduğu selin nedenini belirlemek için bilim insanları uydu görüntülerini ve yer ölçümlerini inceliyor.
Yeni Zelanda merkezli GNS Science kuruluşunun başbilim insanı Simon Cox, buzulun yaklaşık 5.200 metre yükseklikten vadiye büyük bir parçasını bıraktığını söyledi. Cox’a göre buz kütlesi, düşüş sırasında kaya, tortu, ağaç ve yoluna çıkan diğer unsurları içine alarak kanyon boyunca ilerleyen güçlü bir enkaz akışına dönüştü.
Sel Sınır Karakolundan Nepal’e İlerledi
Oluşan su ve enkaz duvarı önce bir sınır karakoluna ulaştı. Güvenlik kamerası görüntülerinde, insanlar bölgeden uzaklaşmaya çalışırken çamur ve enkazın karakolu kapladığı görüldü.
Akış daha sonra Nepal yönünde ilerledi. Köyler su altında kalırken köprüler ve binalar da zarar gördü. Katmandu merkezli bir iklim araştırma grubunun verilerine göre, bazı bölgelerde su seviyesi yalnızca 30 dakika içinde dokuz metreye kadar yükseldi.
Saswata Sanyal, yaşananı “aniden meydana gelen devasa bir yükseliş ve devasa bir su akışı” sözleriyle tanımladı.
Buzul Gölü Taşkını İhtimali Kesinleşmedi
İlk değerlendirmelerde, buzul eriyik suyunu tutan doğal bir bariyerin çökmesiyle meydana gelen buzul gölü taşkını ihtimali üzerinde duruldu. Bu olaylar, biriken suyun aniden serbest kalmasıyla nehir yatağı boyunca yıkıcı bir akış oluşturabiliyor.
Sunshine Coast Üniversitesi’nden buzulbilimci Adrian McCallum, yüksek miktardaki suyun kısa sürede vadiye inmesinin, bir yerde tutulmuş suyun serbest kalmasıyla açıklanabileceğini belirtti. Diğer uzmanlar ise çökme bölgesinin yakınında bilinen bir buzul gölü bulunmadığını aktardı.
Bu nedenle suyun buzulun altında birikmiş olabileceği ve buz kütlesinin düşmesiyle açığa çıktığı değerlendirildi. Bir başka olasılığa göre düşen buz, nehri kısa süreliğine kapatarak suyun birikmesine, ardından da ani biçimde boşalmasına yol açmış olabilir.
Olay İlk Başta Deprem Sanıldı
Buzul çökmesi, saat 08.37’de 5,2 büyüklüğünde sismik olay olarak kaydedildi ve başlangıçta deprem zannedildi. ABD Jeoloji Araştırmaları Kurumu’nun sonraki incelemesi, herhangi bir deprem yaşanmadığını; kaydın buzul çökmesiyle oluşan enkaz akışından kaynaklandığını ortaya koydu.
Nepalli yetkililer, sismik hareketten kısa süre sonra yakındaki su izleme istasyonunun veri göndermeyi bıraktığını açıkladı. Aşağı kesimlerdeki istasyonlar da sırayla devre dışı kaldı. Tibet sınırı yakınındaki Kalikhola’da su seviyesi saat 14.14’te 12,3 metreye ulaştı.
Yetkililer, yerel saatle yaklaşık 09.00’da Bhote Khoshi Nehri çevresindeki topluluklara güvenli alanlarda kalmaları ve yüksek alarm durumunda olmaları yönünde uyarı yaptı. Uyarıyı kaç kişinin aldığı ve insanların müdahale için ne kadar süre bulabildiği ise bilinmiyor.
Uzmanlar, yaz aylarındaki buz erimesiyle muson yağmurlarının nehir seviyelerini önceden yükseltmiş olabileceğini, akışın taşıdığı çamur ve enkazın da su kütlesini büyütmüş olabileceğini belirtti. Bölgenin büyük bölümüne erişilemediği için araştırmacılar, felaketin gelişimini olay öncesi ve sonrası uydu görüntülerini karşılaştırarak yeniden kurmaya çalışıyor.
