Dünya genelinde şimdiye kadar son derece nadir görülen ancak yakalandığında ölüm riski çok yüksek olan beyin yiyen amip enfeksiyonu, son dönemde artan vakalarla yeniden bilim insanlarının gündemine girdi. Uzmanlar, özellikle iklim değişikliğinin etkisiyle sıcak tatlı sularda yaşayan Naegleria fowleri adlı amibin daha önce görülmediği bölgelerde de ortaya çıkmaya başladığını belirtiyor.
Son olarak Hindistan’da yüzlerce vakanın tespit edilmesi ve Avrupa’da ilk kez bazı ülkelerde enfeksiyonların görülmesi, sağlık otoritelerini harekete geçirdi. Bilim insanları paniğe gerek olmadığını vurgularken, özellikle yaz aylarında göl, gölet ve doğal sıcak sularda yüzenlerin risk konusunda bilinçli olması gerektiğinin altını çiziyor.
Beyin Yiyen Amip Nedir?
Naegleria fowleri, sıcak tatlı sularda doğal olarak yaşayabilen tek hücreli bir amip türü olarak biliniyor.
Kamuoyunda “beyin yiyen amip” adıyla anılmasının nedeni ise burundan vücuda girdikten sonra beyne ulaşarak beyin dokusuna zarar vermesi.
Uzmanlara göre enfeksiyon, kirli suyun burundan girmesiyle başlıyor. Amip, burun boşluğundaki sinirler üzerinden beyne ulaşıyor ve burada Primer Amebik Meningoensefalit (PAM) adı verilen son derece ölümcül bir enfeksiyona neden oluyor.
Hastalığın kişiden kişiye bulaşmadığı, yalnızca amibin bulunduğu suyun burundan girmesiyle ortaya çıktığı belirtiliyor.
Vakalar Dünya Genelinde Artıyor
Araştırmalara göre 1962 ile 2023 yılları arasında dünya genelinde 488 doğrulanmış vaka kaydedildi.
Ancak son yıllarda tablo değişmeye başladı.
Geçtiğimiz yıl Hindistan’ın Kerala eyaletinde 200’den fazla vaka tespit edildi. Bu sayı, bugüne kadar kaydedilen en büyük bölgesel salgın olarak kayıtlara geçti.
Bunun yanında son aylarda yeni vakaların görülmeye devam etmesi, uzmanların endişelerini artırdı.
Daha önce çoğunlukla ABD’nin güney eyaletleri, Avustralya ve Pakistan gibi sıcak bölgelerde görülen enfeksiyonların artık Slovakya, Belçika, İtalya ve ABD’nin kuzey eyaletleri gibi daha serin bölgelerde de ortaya çıkması dikkat çekiyor.
Uzmanlar: İklim Değişikliği Etkili Olabilir
Bilim insanları, vakalardaki artışın en önemli nedenlerinden birinin iklim değişikliği olabileceğini düşünüyor.
Sıcaklıkların yükselmesiyle birlikte göller, göletler ve doğal su kaynakları daha fazla ısınıyor.
Bu durum da Naegleria fowleri için daha uygun yaşam alanları oluşturuyor.
İngiltere Kent Üniversitesi’nden moleküler parazitoloji uzmanı Dr. Anastasios Tsaousis, önümüzdeki yıllarda dünyanın farklı bölgelerinde daha fazla vaka görülebileceğini belirtiyor.
Uzmanlara göre amip sıcak sularda daha aktif hale gelirken, insanların yaz aylarında su aktivitelerine yönelmesi de maruz kalma riskini artırıyor.
Bununla birlikte araştırmacılar, gelişen laboratuvar yöntemleri sayesinde vakaların artık daha kolay teşhis edildiğini ve bildirilen vaka sayısındaki artışın kısmen bununla da ilişkili olabileceğini ifade ediyor.
Çocuklar Daha Büyük Risk Altında
Uzmanlara göre çocuklar, bu enfeksiyona karşı yetişkinlerden daha yüksek risk taşıyor.
Bunun en önemli nedenlerinden biri çocukların sıcak sularda daha uzun süre vakit geçirmesi ve suya daha sık dalış yapması.
Bazı bilim insanları ise çocuklarda burun ile beyin arasındaki koruyucu bariyerin yetişkinlere göre daha geçirgen olabileceğini değerlendiriyor.
Bu nedenle özellikle yaz aylarında doğal göl, gölet ve kaplıcalarda yüzen çocuklar için daha dikkatli olunması gerektiği belirtiliyor.
İlk Belirtiler Menenjitle Karışabiliyor
Beyin yiyen amip enfeksiyonu ilk günlerde sıradan bir menenjiti andırabiliyor.
Baş ağrısı, ateş, mide bulantısı ve kusmayla başlayan hastalık ilerleyen süreçte;
- Boyun tutulması,
- Halüsinasyon,
- Bilinç bulanıklığı,
- Nöbet,
- Koma
gibi ağır belirtilere yol açabiliyor.
Uzmanlara göre hastalık çok hızlı ilerlediği için erken teşhis hayati önem taşıyor.
Geçmiş yıllardaki veriler, enfekte olan kişilerin yaklaşık yüzde 97’sinin hayatını kaybettiğini gösteriyor.
Hindistan’dan Umut Veren Sonuçlar Geldi
Her ne kadar hastalık ölümcül olarak bilinse de son araştırmalar umut verici gelişmelere işaret ediyor.
Communications Medicine dergisinde yayımlanan yeni çalışmaya göre Hindistan’ın Kerala eyaletinde tedavi edilen ve sonucu bilinen yaklaşık 200 hastanın yarısından fazlası hayatta kaldı.
Bu oran, geçmişte bildirilen yaklaşık yüzde 3’lük sağ kalım oranının oldukça üzerinde.
Araştırmacılar, bu başarının erken teşhis, sağlık çalışanlarının artan farkındalığı ve standart tedavi protokollerinin uygulanmasıyla ilişkili olabileceğini değerlendiriyor.
Uzmanlardan Korunma İçin Kritik Öneriler
Uzmanlar, enfeksiyon riskinin son derece düşük olduğunu ancak basit önlemlerle daha da azaltılabileceğini belirtiyor.
Özellikle sıcak tatlı sularda yüzerken suyun burundan girmesini önlemek büyük önem taşıyor.
Bu nedenle;
- Suya atlarken burnu kapatmak,
- Burun tıkacı kullanmak,
- Şüpheli sıcak tatlı sularda dalış yapmamak,
- Burun yıkama işlemlerinde yalnızca steril, damıtılmış veya kaynatılıp soğutulmuş su kullanmak
öneriliyor.
Uzmanlar ayrıca burun yıkama cihazlarında musluk suyunun kullanılmaması gerektiğini vurguluyor.
Her ne kadar beyin yiyen amip enfeksiyonu son derece nadir görülse de uzmanlara göre artan sıcaklıklar ve değişen çevre koşulları nedeniyle riskin tamamen göz ardı edilmemesi gerekiyor. Bilim insanları, doğru bilgiye sahip olmanın ve basit korunma önlemlerini uygulamanın bu ölümcül enfeksiyona karşı en etkili yaklaşım olduğunu belirtiyor.
Kaynak: BBC
