Yaklaşık 700 milyon yıl önce, gezegenimiz tümüyle buzla kaplandı. Bilim insanları bu döneme “Kar Küresi Dünya” (Snowball Earth) adını veriyor. Peki, ne oldu da Dünya’nın tamamı dondu? Yeni bir araştırma bu soruya çarpıcı bir yanıt getiriyor: Büyük volkanik patlamalar, soğuk iklim ve bitki örtüsünün yokluğu…
Franklin Volkanik Patlamaları Her Şeyi Değiştirdi
Araştırmaya göre, yaklaşık 720 milyon yıl önce gerçekleşen Franklin patlamaları, Dünya’nın kuzeyinden geçen devasa bir volkanik zincirin yüzeye yeni ve taze kayaçlar fırlatmasına yol açtı. Bu zincir; günümüzdeki Alaska, Kanada’nın kuzeyi ve Grönland boyunca uzanıyordu.
Bu denli büyük volkanik olaylar tarih boyunca başka zamanlarda da meydana geldi. Ancak bu seferki farklıydı. Çünkü Dünya zaten oldukça soğuk bir iklim döngüsüne girmişti. Üstelik bitki örtüsü henüz evrimleşmemişti, yani yeryüzünü tutacak, karbon döngüsünü dengeleyecek bir sistem yoktu.
Kimyasal Aşınma Atmosferdeki Karbondioksiti Sildi
Yüzeye çıkan taze kayaçlar, hava ve suyla temas ettiğinde yoğun kimyasal aşınma (erozyon) başlıyor. Bu kimyasal tepkimeler atmosferdeki karbondioksiti emer. Araştırmacılar, bu devasa alanlardaki hızlı aşınmanın, karbondioksit seviyelerini dramatik şekilde azaltarak küresel sıcaklığı sıfırın altına çektiğini gösterdi.
İklim modelleriyle yapılan analizler, atmosferdeki bu ani karbondioksit düşüşünün gezegenin neredeyse tamamının donmasına neden olabileceğini ortaya koydu. Araştırma sonuçları Journal of Geophysical Research: Planets dergisinde yayımlandı.
Aynı Büyüklükte Patlamalar Neden Başka Dönemlerde Etki Göstermedi?
Araştırmanın bir diğer dikkat çeken yönü ise karşılaştırmalı analiz. Bilim insanları, tarih boyunca gerçekleşen benzer büyüklükteki diğer volkanik patlamaların neden Dünya’yı “kar küresine” çevirmediğini de inceledi. Cevap yine iklimde gizli: O dönemlerde dünya çok daha sıcaktı ya da yoğun bitki örtüsü sayesinde kimyasal aşınma yavaştı. Bu nedenle karbondioksit seviyesi bu kadar hızlı düşmedi ve iklim dengede kaldı.
