New York Times’ın özel haberine göre, 2024 yılında dünya genelinde kaybedilen yağmur ormanı miktarı 6,7 milyon hektara ulaştı. Bu, her dakika 18 futbol sahası büyüklüğünde bir ormanlık alanın yok olduğu anlamına geliyor. En çarpıcı veri ise şu: İlk kez orman kayıplarının başlıca nedeni tarım değil, orman yangınları oldu.
Felaketin Yeni Kaynağı: Yangınlar
Maryland Üniversitesi ve Dünya Kaynakları Enstitüsü (WRI) tarafından yayımlanan son rapora göre, 2024 yılına dair orman kayıplarının neredeyse yarısı yangınlar nedeniyle gerçekleşti. Bu yangınlar, toplamda 4,1 gigaton sera gazı salarak iklim krizini daha da derinleştirdi. Bu miktar, dünya genelindeki hava ulaşımının yıllık karbon salımının dört katından fazla.
“Ormanların bu hızla kaybı, ekosistemlerin kalıcı biçimde dönüşmesine yol açabilir,” diyen bilim insanları, karbon tutma kapasitesinin çökmesi halinde, iklimde geri döndürülemez etkilerin başlayabileceği uyarısında bulunuyor.
Brezilya ve Bolivya: Yangınların Merkez Üssü
Rapora göre, Brezilya, kayıpların %42’sini tek başına oluşturuyor. Bunun %66’sı ise 2024’te yaşanan aşırı kuraklıkların tetiklediği yangınlardan kaynaklanıyor. Bu durum, bir önceki yıla göre 6 kat artış anlamına geliyor. Bolivya da benzer bir senaryoyla karşı karşıya: Tarımsal nedenlerle yakılan küçük çaplı yangınlar, kuraklıkla birleşerek devasa orman yangınlarına dönüştü.
Kongo ve Orta Afrika Cumhuriyeti gibi tropikal havzalarda da rekor düzeyde orman kaybı yaşandı. Bu bölgeler, dünya karbon dengesinin korunmasında kilit rol oynayan alanlar arasında.
Ormanlar Atmosferin Can Simidi
Ormanlar, atmosferdeki karbondioksiti emerek iklim değişikliğini yavaşlatan doğal yutaklardır. Bilimsel tahminlere göre ormanlar, insan kaynaklı karbon emisyonlarının %25’ten fazlasını absorbe ediyor. Bu işlev özellikle el değmemiş tropikal ormanlar için hayati önem taşıyor.
2030 Taahhütleri Tehlikede
New York Times’a konuşan araştırmacılar, 2021’de 140 ülkenin verdiği “orman kayıplarını 2030’a kadar durdurma” taahhüdünün başarısızlığa uğradığını vurguladı. En fazla ormana sahip 20 ülkeden 17’sinde kayıplar, anlaşmanın imzalandığı döneme kıyasla daha da arttı.
“Küresel ölçekte verilen sözler lafta kaldı,” diyen uzmanlar, zengin ülkelerin tropikal ormanları korumak için vaat ettikleri mali desteklerin de hâlâ gerçekleşmediğini ifade etti.
Umut Veren İstisnalar: Endonezya ve Malezya
Raporda dikkat çeken olumlu gelişmeler de var. Endonezya’da birincil orman kaybı %11, Malezya’da ise %13 azaldı. Arazi yönetiminde yapılan iyileştirmeler, kontrollü yakma teknikleri ve ağaç seyreltme politikaları sayesinde bu ülkelerde yangınların etkisi sınırlandı.
Leeds Üniversitesi’nden Prof. Dominick Spracklen, NYT’ye yaptığı değerlendirmede, “Veriler son derece korkutucu. Hükümetler verdikleri sözlerin gerisinde kaldı ve zaman daralıyor,” ifadelerini kullandı.
