2025’in başından bu yana ABD federal hükümeti, her hafta Cuma akşamı gerçekleşen ani işten çıkarmalarla sarsılıyor. ABD Başkanı Donald Trump ve onunla birlikte çalışan, Elon Musk’ın yönettiği Devlet Verimliliği Departmanı (DOGE), federal bürokrasiyi küçültme kararıyla yüzlerce çalışanı gece saatlerinde e-posta ile işten çıkarıyor.
Bu sıra dışı uygulamanın son kurbanlarından biri, ABD Barış Enstitüsü‘nde kıdemli danışman olarak görev yapan Mary Glantz oldu. Glantz, Güney Karolina’daki bir otel odasında arkadaşlarını ziyaret ederken saat 22.09’da işten çıkarıldığını belirten e-postayı aldı. Aynı gece kurumun yaklaşık 300 çalışanı işten çıkarıldı.
Yedi Haftada Yedi Toplu İşten Çıkarma
Reuters’ın ulaştığı verilere göre, Trump’ın göreve başladığı 20 Ocak 2025 tarihinden bu yana geçen 10 haftanın 7’sinde toplu işten çıkarma gerçekleşti. Bu durum, federal çalışanlar için her Cuma gecesini tedirginlik dolu bir bekleyişe çevirdi.
Tarihte benzeri görülmemiş bu uygulama, yalnızca iş gücü küçültmesi olarak değil, aynı zamanda siyasi bir sindirme aracı olarak da değerlendiriliyor. Georgetown Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nden Rosa Brooks, “Bu uygulama sadakat göstermeyenleri ortadan kaldırmakla ilgili ve Cuma geceleri yapılması, yasal tepkiyi engellemek için bilinçli bir tercih,” açıklamasını yaptı.
İşten Çıkarmalar Giderek Derinleşiyor
İlk büyük dalga, 24 Ocak gecesi 17 federal kurumda görevli başmüfettişlerin aniden görevden alınmasıyla başladı. Ardından FBI, Savunma Bakanlığı, Adalet Bakanlığı, Ordu, Donanma ve Hava Kuvvetleri‘nde görevli yetkililer ve generaller sırayla görevlerinden uzaklaştırıldı.
Örneğin, Adalet Bakanlığı’nda 6 Ocak Kongre baskını ile ilgili soruşturmalarda görev alan savcılar, bir Cuma akşamı bir barda vakit geçirirken aniden gelen e-postalarla görevden alındıklarını öğrendi. “Yine olsa, yine aynısını yapardık,” diyen bir savcı, adaletin tarafında durmanın bedelini ödemekten çekinmediklerini belirtti.
DOGE, Teknoloji Birimlerini de Hedef Alıyor
DOGE’nin hedefindeki bir diğer alan ise bilgi teknolojileri departmanları. Geçtiğimiz Cuma akşamı, Gelir İdaresi Başkanlığı (IRS)‘ndeki 36 IT çalışanına, sistem erişimlerinin askıya alındığını ve işlerine son verileceğini bildiren e-postalar gönderildi. E-postalarda “Çalışmayın, sistemlere erişmeyin” ifadesi yer aldı. Ancak herhangi bir gerekçe sunulmadı.
Uzmanlar, bu yöntemin özel sektörde yaygın olduğunu, çalışanların işten çıkarılmadan önce kritik sistemlere zarar verme ihtimalini azaltmak için Cuma gününün seçildiğini belirtiyor. Ancak kamu kurumlarında böylesine sistematik bir uygulamanın eşi benzeri görülmemiş durumda.
Nixon Dönemiyle Kıyaslanıyor
Tarihçiler, bu uygulamayı 1973’teki “Cumartesi Gecesi Katliamı” ile kıyaslıyor. Ancak o dönemde sadece bir özel savcı görevden alınmıştı. Bugünse haftalar içinde yüzlerce kişi işten çıkarılıyor. Nixon Kütüphanesi’nin eski direktörü Timothy Naftali, “Bu kadar geniş çaplı bir kıyımın daha önce örneği yok,” diyerek durumu tarihteki en sert kamu personeli temizliği olarak nitelendiriyor.
Beyaz Saray’dan Güvenlik Gerekçesi Açıklaması
Beyaz Saray’dan bir yetkili, işten çıkarmaların zamanlamasıyla ilgili sorulara “Güvenlik ve lojistik nedenlerle Cuma geceleri tercih ediliyor,” şeklinde kısa bir açıklama yaptı. Ancak “güvenlik” ifadesinin ne anlama geldiği açıklanmadı. DOGE ise yorum yapmayı reddetti.
Trump ve Musk, federal hükümetin şişkin olduğunu, bu nedenle tasarruf ve verimlilik adına bu işten çıkarmaların gerekli olduğunu savunuyor.
Siyasi ve Hukuki Tepkiler Büyüyor
Sivil toplum kuruluşları, sendikalar ve hukukçular, bu uygulamanın yalnızca bireyleri değil, bağımsız denetim mekanizmalarını ve hukukun üstünlüğünü tehdit ettiğini belirtiyor. Uzmanlara göre, Cuma akşamı uygulanan işten çıkarmalar, yasal hak arayışını geciktiriyor, çünkü avukatlar ve mahkemeler hafta sonu kapalı oluyor.
