Emeklilik şartları, uzun yıllardır uygulanan “son yıllarda statü değiştirerek daha avantajlı emeklilik” pratiğini kökten değiştiren yeni bir yaklaşımla yeniden şekilleniyor. Bununla birlikte, Türkiye Gazetesi yazarı İsa Karakaş, SGK uygulamalarında kritik bir kırılmaya işaret ederek özellikle Ekim 2008 sonrasında ilk kez sigortalı olanlar için ezberlerin bozulduğunu vurguladı. Ayrıca, geçmişte belirleyici olan son 7 yıl kuralı, yeni sistemde geçerliliğini kaybederken değerlendirme artık tüm çalışma hayatı üzerinden yapılıyor. Buna rağmen, kamuoyunda eski formülün hâlâ geçerli olduğu yönündeki algı sürüyor.
Öte yandan, kısa süreli statü değişiklikleriyle avantajlı emeklilik planı yapanlar için yeni sistem ciddi bir planlama ihtiyacı doğuruyor. Dolayısıyla, çalışma hayatının tamamına yayılan prim dağılımı, emeklilik yol haritasının ana belirleyicisi hâline geliyor.
SGK Uygulamasında Kritik Değişim
SGK, SSK, Bağ Kur ve Emekli Sandığı yapılarını tek çatı altında toplamasına rağmen, emeklilik koşullarında uzun yıllar boyunca farklı hesaplama yöntemleri uyguladı. Bununla birlikte, eski düzende “hangi statüden emekli olunacağı” sorusu çoğunlukla son 7 yıl kuralı üzerinden yanıtlanıyordu. Ayrıca, son 1.260 gün içinde en çok prim ödenen statü, emeklilik şartlarını belirliyordu. Buna karşın, İsa Karakaş’ın aktardığı yeni uygulamada bu formül tamamen rafa kalkmış durumda.
Dolayısıyla, Ekim 2008 sonrasında sigortalı olanlar için değerlendirme, toplam prim günlerinin çoğunluğunun hangi statüde geçtiğine bakılarak yapılıyor. Böylece, son yıllarda yapılan geçişlerle avantaj elde etme dönemi fiilen sona eriyor.
Tüm Çalışma Hayatı Artık Masada
Yeni sistemde tüm çalışma hayatı, emeklilik statüsünün belirlenmesinde temel kriter olarak öne çıkıyor. Bununla birlikte, yıllar boyunca ağırlıklı olarak Bağ Kur kapsamında prim ödeyen bir sigortalı, son yıllarda SSK’ya geçmiş olsa bile, emeklilik şartlarını Bağ Kur kurallarına göre tamamlamak zorunda kalabiliyor. Ayrıca, bu durum prim gün sayısı açısından önemli farklar yaratıyor. Buna rağmen, SGK’nın bu yaklaşımı, statüler arasında yapılan kısa vadeli geçişlerle oluşan adaletsizlikleri azaltmayı hedefliyor.
Öte yandan, yeni dönemde kariyer tercihleri yalnızca bugünü değil, uzun vadeli emeklilik şartlarını da doğrudan etkiliyor. Dolayısıyla, çalışma statüsünü belirlerken uzun vadeli planlama daha da kritik bir hâl alıyor.
Bağ Kur Ve SSK Dengesi Yeni Sistemle Değişti
Bağ Kur ile SSK arasındaki prim gün farkı, yeni uygulamada çok daha belirleyici hâle geliyor. Bununla birlikte, geçmişte kısa süreli SSK primleriyle daha avantajlı emeklilik mümkünken, yeni tabloda bu ihtimal büyük ölçüde ortadan kalkıyor. Ayrıca, SGK çoğunluk kriterine göre değerlendirme yaptığı için, toplam sürenin büyük bölümünü Bağ Kur kapsamında geçirenlerin daha yüksek prim gününü tamamlaması gerekiyor. Buna rağmen, bu yaklaşımın sistemde uzun vadeli bir denge kurmayı amaçladığı belirtiliyor.
Kademeli Emeklilik Tartışması Ne Durumda
Kademeli emeklilik, kamuoyunda yoğun şekilde tartışılmaya devam ederken, Türkiye Gazetesi yazarı İsa Karakaş mevcut tabloda bu yönde kesinleşmiş bir düzenleme bulunmadığını ifade ediyor. Bununla birlikte, farklı prim günlerine ve sigorta başlangıç tarihlerine göre geçiş modellerinin zaman zaman gündeme geldiği görülüyor. Ayrıca, sosyal güvenlik alanındaki olası reform başlıkları arasında kademeli emeklilik konusunun da yer aldığı kulislerde konuşuluyor. Buna karşın, şu aşamada SGK tarafından resmîleşmiş bir takvim bulunmuyor.
Dolayısıyla, mevcut mevzuata göre hareket eden sigortalıların, emeklilik planlarını bugünkü kurallar çerçevesinde yapması daha güvenli bir yaklaşım olarak öne çıkıyor.
Kaynak: Türkiye Gazetesi / İsa Karakaş
