Madagaskar’ın doğusunda yer alan küçük ada ülkesi Mauritius, son yıllarda biyomedikal araştırmalarda kullanılan uzun kuyruklu makakların (cynomolgus macaques) en büyük tedarikçisi haline geldi.
Dünya genelinde, aşı geliştirme ve ilaç güvenliği testlerinde kullanılan bu kedi büyüklüğündeki primatlara olan talep hızla arttı. Çin ve Kamboçya gibi ülkelerin maymun ihracatını durdurmasıyla birlikte Mauritius, ABD ve Avrupa laboratuvarlarına yıllık ortalama 14.000 makak satıyor. Bazı maymunların laboratuvarlara 20.000 dolara kadar satıldığı belirtiliyor.
Ancak bu durum, ada halkı, bilim insanları, politikacılar ve çevreciler arasında büyük bir çatışmaya yol açtı.
Köylüler Arasında Artan Gerginlik
Mauritius’un Creve Coeur köyü, maymun ticaretinin merkezlerinden biri haline geldi.
- Köylüler, evlerinin bahçelerine metal kapanlar yerleştirerek maymunları yakalıyor.
- Bazı köylüler bu tuzaklardan gelir elde ederken, bazıları ise duruma şiddetle karşı çıkıyor.
- Yerel halktan biri olan Pooja, bu kapanlardan gelen çığlıkların tüm gece sürdüğünü ve uyuyamadıklarını belirtiyor.
- Tuzaklardan para kazanan komşularıyla sürekli tartışma yaşadığını söyleyen Pooja, bir keresinde maymunların götürülmesini izlerken panik atak geçirdiğini ifade ediyor.
Bu çatışma, sadece köy halkı arasında değil, tüm ülke genelinde bir toplumsal bölünmeye yol açtı.
Biyomedikal Araştırmacılar Endişeli
Mauritius’ta artan tepkiler ve politik baskılar, biyomedikal araştırmacıları tedirgin ediyor.
- Wisconsin-Madison Üniversitesi’nden patolog David O’Connor, Mauritius’un ihracatı durdurması halinde yeni tedavi, aşı ve ilaç çalışmalarının büyük zarar göreceğini söylüyor.
- ABD ve Avrupa laboratuvarları için Mauritius’tan gelen maymunlar hayati öneme sahip.
- ABD’nin 7 Ulusal Primat Araştırma Merkezi’nde uzun kuyruklu makak yerine esas olarak rhesus makakları kullanılıyor. Ancak endüstri laboratuvarlarının uzun kuyruklu makaklara daha fazla ihtiyacı var.
ABD’de bazı araştırma merkezleri, yerli maymun kolonilerini genişletmek için fon arayışında. Ancak Trump yönetiminin araştırma harcamalarında yaptığı kesintiler nedeniyle bu girişimler büyük engellerle karşılaşıyor.
Mauritius’tan gelen maymun arzının kesilmesi, biyomedikal araştırmalar için felaket olabilir.
Mauritius’ta Maymun Ticareti Ekonomiye Can Veriyor
Tüm tartışmalara rağmen, Mauritius’taki maymun ticareti devasa bir ekonomik sektör haline geldi.
- Bioculture Group, adanın en büyük maymun tedarikçisi ve ihracatçılarından biri olarak öne çıkıyor.
- 2023 yılında, ada ekonomisine 66 milyon dolar katkı sağlandı.
- Biyomedikal araştırmalara yıllık yaklaşık 14.000 makak ihraç ediliyor.
- Köylüler, bahçelerine kurulan tuzaklar karşılığında 200 dolara kadar gelir elde edebiliyor.
Ancak bu ekonomik kazançlar, etik ve çevresel endişelerle karşı karşıya.
Çevreciler İkiye Bölündü: Koruma mı, Kontrol mü?
Uzun kuyruklu makaklar, Mauritius ekosistemine zarar mı veriyor yoksa korunması gereken bir tür mü?
Korunmasını savunanlar:
- Uluslararası Doğayı Koruma Birliği (IUCN), 2022’de uzun kuyruklu makakları “tehlike altındaki türler” kategorisine aldı.
- Sarah Kite (Action for Primates), “Mauritius, maymunları korumaktan sorumludur, onları sömürmemeli” diyor.
Karşı çıkanlar:
- Mauritius Üniversitesi’nden ekolojist Vincent Florens, maymunların istilacı bir tür olduğunu ve yerli ekosisteme büyük zarar verdiğini savunuyor.
- Pandana vida çamı (screw pine), maymunların yapraklarını koparması nedeniyle büyük zarar görüyor.
- Meyve yarasaları ve yerli kuş türleri, maymunların yumurtaları ve meyveleri yemesi nedeniyle tehdit altında.
Ancak maymun popülasyonu hakkında kesin bir rakam bulunmuyor.
Maymun Sayısı Gerçekte Ne Kadar?
Mauritius’ta en son kapsamlı maymun sayımı 1986’da yapıldı. O dönemde 25.000 – 35.000 arası maymun olduğu tahmin ediliyordu.
Ancak bu veriler güncelliğini yitirdi.
- 2022’de, bilim insanları maymun sayısını belirlemek için drone ve termal kameralar kullanmaya başladı.
- İlk tahminlere göre, adadaki maymun sayısı beklenenden fazla olabilir.
- Kesin bir veri elde edilmeden ticaretin durdurulması veya genişletilmesi yanlış sonuçlar doğurabilir.
Politikacıların Tavrı Değişiyor
Mauritius’taki maymun ticareti, ülke siyasetinde önemli bir tartışma konusu.
- Muhalefet lideri Arvin Boolell, seçimler öncesinde “Maymun ticareti ahlaki olarak kabul edilemez” dese de, iktidara geldiğinde söylemlerini yumuşattı.
- Maymun ticaretinin ekonomik getirisi, politikacıların kararlarını etkiliyor.
Mauritius hükümeti, “teknolojik gelişmelerin laboratuvarlardaki maymun ihtiyacını zamanla ortadan kaldıracağını” söylüyor. Ancak bu şu an için gerçekleşmesi zor bir senaryo.
Maymun Ticareti Devam Edecek mi?
Mauritius’taki maymun ticareti hem etik hem de ekonomik bir çıkmazda.
- Bilim dünyası, maymun tedarikinin kesilmesi halinde araştırmaların büyük zarar göreceğini belirtiyor.
- Halk, ticaretten kazanç elde edenler ile maymunları korumak isteyenler arasında bölünmüş durumda.
- Çevreciler, türün korunması ile ekosisteme zarar verdiği iddiaları arasında ikiye ayrılmış durumda.
- Politikacılar, ekonomik getirileri göz önünde bulundurarak tutumlarını değiştirebiliyor.
Maymun ihracatı kısa vadede devam edecek gibi görünse de, küresel baskılar ve yerel çatışmalar bu sektörün geleceğini belirsiz hale getiriyor.
Kaynak: Science
