Uluslararası Uzay İstasyonu’nda (ISS) tam 9 ay mahsur kalan astronotlar nihayet Dünya’ya döndü. Ancak uzun süreli uzay yolculuğunun etkileri ciddi sağlık sorunlarına yol açabilir. Astronotlar, “bebek ayağı” sendromu başta olmak üzere, kas kaybı, denge bozukluğu ve hatta kalp küçülmesi gibi risklerle karşı karşıya.
17 Saatlik Zorlu Dönüş Yolculuğu
ABD’li Suni Williams ve Butch Wilmore, Boeing’in Starliner uzay aracındaki teknik arıza nedeniyle Haziran 2024’ten bu yana ISS’de mahsur kalmıştı. İkili, bekleyişin ardından, Florida Körfez Kıyısı açıklarında suya iniş yaparak Dünya’ya dönüş yaptı.
NASA astronotu Nick Hague ve Rus kozmonot Alexander Gorbunov yürüyerek kapsülden çıkarken, Williams ve Wilmore’un sedye ile tahliye edilmesi dikkat çekti. Uzun süre yerçekimsiz ortamda kalan astronotlar, Dünya’daki basınca ve yürümeye yeniden alışmak için kapsamlı bir rehabilitasyon sürecine girecek.
Bebek Ayağı Sendromu Nedir?
Uzay ortamında yerçekiminin olmaması, insan vücudunda birçok değişikliğe neden olur. En dikkat çeken sorunlardan biri ise “bebek ayağı” sendromu olarak bilinen rahatsızlıktır.
- Dünya’da yürüyüş yapmak, ayak derisini kalınlaştırır ve dayanıklı hale getirir.
- Uzayda ise basınç ve sürtünme olmadığı için ayak tabanı zamanla yumuşar.
- Eski NASA astronotu Leroy Chiao, bu durumu, “Altı ay ila bir yıl içinde ayak tabanındaki kalın deri yavaşça dökülür” şeklinde açıklıyor.
- Dünyaya döndüklerinde astronotlar, tıpkı yeni doğmuş bir bebek gibi hassas ayaklara sahip oluyor ve yürümekte zorlanıyor.
Yerçekimsiz Ortamın Diğer Yan Etkileri
Uzayda uzun süre kalmak, insan vücudunda büyük değişimlere yol açar. Bunların başında denge kaybı, kas erimesi, kemik yoğunluğu azalması ve hatta kalp küçülmesi gelir. İşte bazı önemli etkiler:
- Denge Problemleri:
Uzaydan dönen astronotlar ciddi baş dönmesi ve mide bulantısı yaşar. Eski NASA astronotu Terry Virts, Dünya’ya döndüğünde “ağır bir baş dönmesi” hissettiğini belirtiyor. - Kas ve Kemik Kaybı:
Uzayda kaslar kullanılmadığı için hızla erir. Kas atrofisi adı verilen bu süreçte, bacak kasları ve omurga kasları büyük oranda zayıflar. - Kalp Küçülmesi:
Uzayda kan pompalamak için fazla efor gerekmemesi, astronotların kalplerinin küçülmesine neden olur. - Görme Problemleri:
Yerçekimsiz ortamda vücut sıvıları anormal şekilde hareket eder. Bu durum, göz sinirine baskı yaparak bulanık görmeye yol açabilir. - Psikolojik Etkiler:
Uzun süre kapalı bir ortamda ve izole kalmak, anksiyete ve depresyon gibi psikolojik sorunlara neden olabilir.
Astronotlar Nasıl İyileşiyor?
Uzaydan dönen astronotlar, öncelikle tıbbi ve psikolojik değerlendirmelerden geçer. Fiziksel rehabilitasyon programlarıyla kas kütlelerini geri kazanmaya çalışırken, özel denge egzersizleri yaparak yerçekimine yeniden adapte olurlar.
Çoğu astronot haftalar içinde eski formuna kavuşsa da, bazıları uzun vadeli sağlık sorunlarıyla karşılaşabilir.
9 Ay Mahsur Kaldılar
Williams ve Wilmore, 5 Haziran 2024’te Boeing’in yeni Starliner kapsülüyle ISS’ye gönderilmişti. Ancak Starliner’daki teknik sorunlar nedeniyle NASA, kapsülün boş dönmesini talep etti ve astronotlar uzayda mahsur kaldı.
9 aylık bekleyişin ardından, 16 Mart’ta SpaceX’in Dragon kapsülüyle yeni bir mürettebat ISS’ye ulaştı ve mahsur kalan astronotların dönüşü gerçekleşti.
