2025 Nobel Tıp Ödülü, insan bağışıklık sisteminin kendi dengesini nasıl koruduğunu ortaya koyan üç bilim insanına verildi. Mary E. Brunkow, Fred Ramsdell ve Shimon Sakaguchi, vücudun kendi dokularına saldırmasını engelleyen düzenleyici T hücrelerinin (Treg hücreleri) işleyişini keşfederek, otoimmün hastalıklar ve kanser tedavileri alanında çığır açan bir buluşa imza attı.
Bağışıklık Sistemi ve Treg Hücrelerinin Önemi
Bağışıklık sistemi, insan vücudunu mikroplara karşı korurken, aynı zamanda kendi dokularını tanıyıp onlara zarar vermemelidir. Bu karmaşık dengeyi sağlayan Treg hücreleri, bağışıklık tepkilerini kontrol altında tutar ve aşırı reaksiyonları engeller.
Bu hücrelerin eksikliği veya hatalı çalışması, IPEX sendromu gibi ciddi otoimmün hastalıklara yol açabilir.
Üç Bilim İnsanının Çığır Açan Keşifleri
Mary E. Brunkow, 2001 yılında yaptığı deneylerde, “scurfy” adı verilen farelerde gözlenen otoimmün hastalıkların genetik kökenini araştırdı. Çalışmaları sonucunda, belirli bir gen mutasyonunun Treg hücrelerinin gelişimini engellediğini ortaya çıkardı.
Fred Ramsdell, Brunkow’un farelerdeki keşfini insanlara taşıyarak, aynı genin insanlarda mutasyona uğraması durumunda IPEX sendromunun geliştiğini kanıtladı.
Shimon Sakaguchi ise 1995 yılında, bağışıklık sisteminin yalnızca merkezi değil, periferik tolerans yoluyla da düzenlendiğini ortaya koyarak, Treg hücrelerinin bağışıklık dengesindeki kilit rolünü bilim dünyasına tanıttı.
Otoimmün Hastalık ve Kanser Tedavisinde Yeni Ufuklar
Bu üç bilim insanının çalışmaları, tıpta bağışıklık sisteminin yeniden düzenlenmesi fikrini güçlendirdi.
Günümüzde interlökin-2 (IL-2) gibi moleküller kullanılarak Treg hücrelerinin sayısı artırılabiliyor. Ayrıca hastalardan alınan Treg hücreleri laboratuvar ortamında çoğaltılarak organ nakli sonrası reddi önlemek amacıyla tedavi protokollerinde kullanılmaya başlandı.
Bu yöntemler, yalnızca otoimmün hastalıkların değil, kanser tedavilerinde de bağışıklık sisteminin yeniden programlanması için umut verici adımlar sunuyor.
Nobel Ödülü’nün Bilim Dünyasındaki Önemi
2025 yılı kazananları, bağışıklık sisteminin derin mekanizmalarını anlamada önemli bir eşik aşılmasını sağladı.
Keşiflerinin, gelecekte hedefe yönelik ve daha etkili tedavi yöntemlerinin geliştirilmesine katkı sunacağı öngörülüyor.
Geçtiğimiz yılın Nobel Tıp Ödülü ise Victor Ambros ve Gary Ruvkun’a verilmişti. İkili, hücrelerin genetik düzenlenmesinde rol oynayan mikroRNA’ların varlığını keşfederek, hücre biyolojisinde yeni bir çağ başlatmıştı.
Nobel Haftası Devam Ediyor
Nobel komitesi, diğer ödül alanlarını da bu hafta açıklayacak.
- Fizik Ödülü: 7 Ekim Salı
- Kimya Ödülü: 8 Ekim Çarşamba
- Edebiyat Ödülü: 9 Ekim Perşembe
- Barış Ödülü: 10 Ekim Cuma
- Ekonomi Ödülü: 13 Ekim Pazartesi günü açıklanacak.
Ödül töreni ise her yıl olduğu gibi, Alfred Nobel’in ölüm yıldönümü olan 10 Aralık’ta İsveç’in başkenti Stockholm’de düzenlenecek.
Alfred Nobel’in Mirası
Alfred Nobel, dinamiti icat eden İsveçli mucit ve sanayiciydi. 1896 yılında hayatını kaybeden Nobel, servetini insanlığa katkı sağlayacak bilimsel ve kültürel çalışmaları ödüllendirmek üzere bağışladı.
Bugün, Nobel Ödülleri, dünya çapında en prestijli bilimsel başarı sembollerinden biri olarak kabul ediliyor.
